Stel je voor: je bent drie maanden ziek en je kunt niet werken. Als werknemer ontvangt je nog steeds je salaris — je werkgever is wettelijk verplicht dat twee jaar lang door te betalen. Als zzp’er is er niemand die dat voor je doet. Er komt geen loon binnen, je vaste lasten lopen gewoon door en het is aan jou om dat gat op te vangen. Dat is precies waarom arbeidsongeschiktheid een van de grootste financiële risico’s is voor zelfstandigen in Nederland.
In 2026 staat dit onderwerp meer in de schijnwerpers dan ooit. Het kabinet heeft in maart 2026 een wetsvoorstel ingediend voor een verplichte basisverzekering arbeidsongeschiktheid voor zelfstandigen: de Wet BAZ. Tegelijkertijd begrijpen veel zzp’ers nog steeds niet precies hoe een gewone AOV werkt, wat arbeidsongeschiktheid precies betekent en waarom dat verschilt van een werknemerssituatie. Dit artikel legt het van de grond af uit — zonder kooptips of premievergelijkingen, want die staan elders op deze site.
Waarom zzp’ers een eigen inkomensvangnet nodig hebben
Werknemers in Nederland zijn goed beschermd bij ziekte en arbeidsongeschiktheid. De werkgever betaalt twee jaar lang minimaal 70% van het loon door. Daarna, als iemand langdurig arbeidsongeschikt blijft, valt de werknemer terug op een WIA-uitkering via het UWV. Die regeling financiert zichzelf via premies die werkgevers en werknemers samen betalen.
Als zzp’er ben je geen werknemer en val je dus buiten deze regelingen. Je betaalt geen WIA-premie en je bouwt geen recht op WIA op. Er is geen baas die jouw loon doorbetaalt, er is geen collectieve regeling die automatisch bijspringt. Het enige vangnet dat je hebt, is wat je zelf hebt geregeld: spaargeld, een privéverzekering of — bij totale roofbouw op je reserves — de bijstand via de gemeente (het IOAZ-traject). Die bijstandsroute is bedoeld als allerlaatste vangnet en keert weinig uit.
Dat verklaart waarom een AOV voor zelfstandigen geen luxe is, maar een basisvoorziening. Toch liep in 2025 bijna de helft van alle zzp’ers zonder enige vorm van inkomensprotectie bij ziekte, zo bleek uit Nibud-onderzoek. Reden: de premie kan hoog zijn, en veel zelfstandigen denken dat ze jong en gezond genoeg zijn om het risico te accepteren.
Wat arbeidsongeschiktheid voor een zzp’er betekent
Arbeidsongeschiktheid is breder dan je misschien denkt. Het gaat niet alleen om een zware operatie of een ernstig ongeluk. Burn-out is een van de meest voorkomende oorzaken van langdurige arbeidsongeschiktheid onder zelfstandigen. Rugklachten, depressie, hartproblemen, kanker — het zijn allemaal aandoeningen die maanden of jaren kunnen voortduren zonder dat je volledig kunt werken.
Voor een zzp’er betekent zelfs 30% arbeidsongeschiktheid dat je minder uren kunt maken en dus minder kunt factureren. Anders dan bij een werknemer, waarbij er een strak wettelijk kader geldt voor loondoorbetaling, is bij een zzp’er het inkomensverlies direct evenredig aan de productiviteitsuitval. Er is geen HR-afdeling die kijkt naar aangepast werk, geen re-integratieverplichting van een werkgever, geen vangnet behalve wat je zelf hebt opgebouwd.
De Rijksoverheid omschrijft arbeidsongeschiktheid als het geheel of gedeeltelijk niet meer in staat zijn om met arbeid inkomen te verwerven. Dat klinkt abstract, maar in de praktijk draait het om één vraag: kun jij nog het minimumloon verdienen met normaal geaccepteerde arbeid? Als het antwoord nee is, ben je in de zin van de wet arbeidsongeschikt.
Hoe een AOV in de kern werkt
Een arbeidsongeschiktheidsverzekering (AOV) keert een maandelijkse uitkering uit als je door ziekte of een ongeval je werk niet meer (volledig) kunt doen. Dat klinkt eenvoudig, maar er zitten een paar kernelementen aan die bepalend zijn voor wat je daadwerkelijk ontvangt.
Arbeidsongeschiktheidscriterium — De verzekeraar hanteert een definitie van arbeidsongeschiktheid die bepaalt wanneer je recht hebt op uitkering. De meest gunstige variant is beroepsgebonden: je kunt je eigen beroep niet meer uitoefenen. De striktere variant (gangbare arbeid) bekijkt of je überhaupt nog enig werk kunt doen, ongeacht je opleiding of ervaring. Dit criterium staat in je polis en heeft grote invloed op de kans dat je ook daadwerkelijk uitbetaald krijgt.
Wachttijd — Dit is de periode tussen het moment dat je ziek wordt en het moment dat de verzekering begint uit te keren. Een korte wachttijd van 7 of 14 dagen betekent een hogere premie. Een wachttijd van 1 of 2 jaar betekent dat je de eerste periode zelf moet overbruggen, maar je premie is aanzienlijk lager. Veel zzp’ers kiezen een wachttijd van 1 jaar en dekken de overbruggingsperiode met spaargeld.
Eindleeftijd — De uitkering loopt door tot een vastgestelde leeftijd, meestal gelijk aan de AOW-leeftijd (nu 67 jaar). Bij sommige verzekeraars kun je kiezen voor een lagere eindleeftijd om de premie te drukken, maar dan loop je het risico dat je de laatste jaren voor pensioen zonder inkomen zit als je eerder uitvalt.
Sommen- of schadeverzekering — Bij een sommenverzekering keert de verzekeraar een vooraf afgesproken bedrag uit, ongeacht je werkelijke inkomensverlies. Bij een schadeverzekering wordt je werkelijke inkomensderving als uitgangspunt genomen. Dit onderscheid is relevant als je inkomen sterk fluctueert, wat bij zzp’ers vaker het geval is dan bij werknemers met een vast salaris.
Het risico van géén dekking
Wie als zzp’er zonder AOV ziek wordt, moet terugvallen op eigen reserves. Gemiddeld heeft een Nederlander iets meer dan drie maanden netto-inkomen gespaard, zo toonde Nibud-onderzoek van begin 2026 aan. Bij een inkomen van €3.500 netto per maand — een realistisch tarief voor een middenklasse zzp’er — is dat een buffer van pakweg €10.000 tot €12.000. Drie tot vier maanden overbruggen is haalbaar. Maar bij een burn-out die anderhalf jaar duurt, of een herstelperiode na een ernstig ongeluk van twee jaar, is die buffer allang op.
Wat volgt is pijnlijk concreet: je moet interen op spaargeld, je hypotheek of huur wordt een probleem, pensioensopbouw stopt en uiteindelijk kom je uit bij de gemeente voor bijstandsuitkering (IOAZ). Die bedraagt voor alleenstaanden in 2026 circa €1.100 netto per maand — voor iemand die gewend was €3.500 te verdienen een drastische daling. Bovendien moet je eerst eigen vermogen aanspreken voordat je in aanmerking komt voor bijstand.
De financiële gevolgen zijn dus niet alleen direct (geen inkomen), maar ook langjarig: geen pensioenopbouw, wegvallen van buffers, en het psychologische effect van financiële onzekerheid midden in een herstelperiode. De AFM benoemt het inkomensverlies bij ziekte als een van de drie grootste financiële risico’s voor zelfstandigen, naast pensioen en aansprakelijkheid.
De verplichte AOV in aantocht: Wet BAZ
Op 13 maart 2026 stemde de ministerraad in met het wetsvoorstel Basisverzekering Arbeidsongeschiktheid Zelfstandigen — kortweg de Wet BAZ. Minister Thierry Aartsen van Sociale Zaken diende het voorstel daarna in bij de Tweede Kamer. De verwachting is dat de parlementaire behandeling in het derde kwartaal van 2026 is afgerond. De daadwerkelijke invoering staat gepland voor 2030 — maar de peildatum voor wie al een private AOV heeft (de zogeheten eerbiedigende werking) kan eerder vallen.
De kern van de wet: alle zelfstandige IB-ondernemers in Nederland worden verplicht verzekerd tegen arbeidsongeschiktheid via het UWV. De regeling is een publieke basisverzekering, vergelijkbaar met hoe werknemers via hun werkgever zijn aangesloten bij het UWV voor WIA.
Wat houdt de BAZ precies in?
- Premie: 5,4% van de winst uit onderneming, met een maximum van €171 per maand (gebaseerd op het minimumloon van begin 2026; wordt geïndexeerd).
- Wachttijd: 2 jaar. De eerste twee jaar van ziekte zijn voor eigen rekening. Pas daarna keert de BAZ uit.
- Uitkeringshoogte: 70% van de winst uit onderneming vóór arbeidsongeschiktheid, met als maximum het wettelijk minimumloon (€2.217,60 bruto per maand, per 1 juli 2025). De uitkering loopt door tot de AOW-leeftijd.
- Arbeidsongeschiktheidscriterium: Kan de zelfstandige nog het minimumloon verdienen met algemeen geaccepteerde arbeid? Als het antwoord nee is, is er recht op uitkering.
- Opt-out: Wie al een private AOV heeft met minimaal dezelfde dekking (zelfde of kortere wachttijd, zelfde of hogere uitkering) kan zich onttrekken aan de BAZ. Dit heet de opt-out of eerbiedigende werking.
- Uitzondering: Directeur-grootaandeelhouders (DGA’s) vallen niet onder de verplichting, evenmin als zelfstandigen die via een BV werken of voldoende als werknemer zijn verzekerd.
De wet heeft een duidelijke sociale doelstelling: het grote gat in inkomensprotectie voor de bijna 1,3 miljoen zelfstandigen in Nederland dichten. Meer details over het wetsvoorstel zijn te vinden op de pagina van de Tweede Kamer (wetsvoorstel 36912).
Wat de verplichte AOV betekent voor jou als zzp’er
De invoering in 2030 klinkt ver weg, maar er zijn concrete stappen die je nu al kunt zetten. Het meest urgente punt is de peildatum. Wie vóór die peildatum al een private AOV heeft die voldoet aan de BAZ-normen, kan zich beroepen op de eerbiedigende werking en hoeft niet in de verplichte regeling. Dat scheelt niet alleen bureaucratie — een goede private AOV kan betere voorwaarden bieden dan de BAZ-basis, bijvoorbeeld een gunstiger arbeidsongeschiktheidscriterium of een hogere uitkeringsgrens.
Wie nu geen AOV heeft, moet een afweging maken: wachten op de verplichte BAZ in 2030 (en de eerste twee jaar zelf het risico dragen) of nu al vrijwillig een private verzekering afsluiten die ook de eerste twee jaar afdekt. De wachttijd van twee jaar in de BAZ is een aanzienlijk risico — twee jaar is een lange periode om zonder inkomensprotectie te zitten.
Het is ook goed om te weten wat de BAZ níet dekt: de wachttijd van twee jaar, inkomens boven het minimumloon (de uitkering is gemaximeerd), en aanvullende dekkingen zoals een arbeidsongeschiktheid door een eigen schuld-scenario. Voor zzp’ers met hogere inkomens of specifieke risico’s blijft een aanvullende private AOV de meest complete oplossing. Lees meer over de arbeidsongeschiktheidsverzekering of bekijk de bedrijfsverzekeringen die passend kunnen zijn voor jouw situatie.
Veelgestelde vragen
Heb ik als zzp’er recht op een WIA-uitkering bij arbeidsongeschiktheid?
Nee. De WIA (Wet werk en inkomen naar arbeidsvermogen) is uitsluitend voor werknemers. Als zzp’er betaal je geen WIA-premie en bouw je geen recht op WIA op. Je bent aangewezen op een eigen AOV, spaargeld, of — als allerlaatste vangnet — de IOAZ (bijstand voor zelfstandigen). De nieuwe Wet BAZ verandert dat straks gedeeltelijk: vanaf 2030 krijgen alle IB-ondernemers toegang tot een publieke basisverzekering via het UWV.
Wat is de wachttijd in de verplichte BAZ en hoe dek ik die periode af?
De wachttijd in de Wet BAZ bedraagt 2 jaar. Dat betekent dat je de eerste twee jaar van ziekte geen uitkering ontvangt vanuit de BAZ. Je kunt deze periode afdekken met spaargeld, een private AOV met een kortere wachttijd (7 dagen, 1 maand, of 1 jaar), of via een aanvullende verzekering specifiek voor de wachttijdperiode. Wie een private AOV heeft met een wachttijd van maximaal 2 jaar en een uitkering van minimaal het minimumloon, kan zich via de opt-out onttrekken aan de BAZ.
Wat is het verschil tussen een sommen- en een schadeverzekering bij een AOV?
Bij een sommenverzekering keert de verzekeraar een vooraf vastgesteld bedrag uit bij arbeidsongeschiktheid, ongeacht je werkelijke inkomensverlies. Bij een schadeverzekering is de uitkering gebaseerd op het aantoonbare inkomenstekort door de arbeidsongeschiktheid. Voor zzp’ers met wisselende inkomsten kan een sommenverzekering eenvoudiger zijn, maar een schadeverzekering sluit beter aan bij de realiteit als je inkomen sterk varieert.
Wat betekent het arbeidsongeschiktheidscriterium ‘gangbare arbeid’?
Bij het criterium ‘gangbare arbeid’ beoordeelt de verzekeraar of je nog enig normaal geaccepteerd werk kunt doen — ongeacht je opleiding of ervaring. Als een fysiotherapeut met rugproblemen theoretisch als telefonist zou kunnen werken, kan de verzekeraar de uitkering weigeren. Het gunstiger criterium is ‘eigen beroep’: dan beoordeelt de verzekeraar alleen of je je eigen werk nog kunt doen. Bij het afsluiten van een AOV is het cruciaal om dit criterium scherp te lezen.
Wanneer gaat de verplichte AOV (Wet BAZ) definitief in?
Het wetsvoorstel BAZ is op 13 maart 2026 door de ministerraad goedgekeurd en daarna ingediend bij de Tweede Kamer. De parlementaire behandeling wordt verwacht in het derde kwartaal van 2026. Invoering staat gepland voor 2030, maar de peildatum voor de opt-out (eerbiedigende werking) kan eerder vallen. Wie vóór die peildatum al een goedgekeurde private AOV heeft, hoeft niet mee in de publieke regeling.
Valt een DGA ook onder de verplichte BAZ?
Nee. Directeur-grootaandeelhouders (DGA’s) die via hun eigen BV werken, vallen niet onder de Wet BAZ. De verplichting geldt uitsluitend voor zelfstandige IB-ondernemers — mensen die als eenmanszaak, VOF of maatschap werken en winst uit onderneming opgeven in hun aangifte inkomstenbelasting. DGA’s vallen wel onder andere regelingen en zijn doorgaans via hun BV verzekerd.
Tekst geoptimaliseerd in mei 2026.
