Ieder jaar opnieuw dezelfde vraag: gaat het eigen risico omhoog, of kan het eindelijk naar beneden? Voor 2026 is het antwoord helder: het verplicht eigen risico blijft staan op 385 euro. Dat klinkt geruststellend, maar achter dat getal schuilt een ingewikkeld politiek dossier. Het kabinet wilde het eigen risico halveren naar 165 euro, die plannen zijn voorlopig in de ijskast gezet, en sommige partijen willen het juist verhogen naar 460 euro in 2027. Genoeg reden om het hele verhaal eens goed op een rij te zetten.
Of je nu weinig gebruikmaakt van de zorg of juist regelmatig bij de specialist zit — het eigen risico raakt iedereen die basiszorg nodig heeft. Het bepaalt mede hoe hoog je zorgkosten in een jaar uitvallen en welke keuzes je maakt rondom je zorgverzekering. Hieronder leg je precies uit hoe het systeem werkt, wat de politiek van plan is en wanneer je het eigen risico juist niet hoeft te betalen.
Wat is het eigen risico en hoe werkt het in 2026?
Het verplicht eigen risico is het bedrag dat je als verzekerde zelf betaalt voor zorg uit de basisverzekering, voordat de verzekeraar bijspringt. In 2026 is dat bedrag 385 euro per jaar. Zodra je dat bedrag hebt bereikt, vergoedt de verzekeraar de rest van de zorgkosten voor dat kalenderjaar. Op 1 januari begint de teller opnieuw.
Dit eigen risico geldt per persoon. Een gezin van vier personen heeft dus in principe vier keer 385 euro aan mogelijk eigen risico — al geldt voor kinderen onder de 18 jaar geen eigen risico. Dat is een bewuste beleidskeuze: kinderen mogen nooit een financiële drempel ervaren voor toegang tot zorg.
De 385 euro is een bevroren bedrag. Zonder ingrijpen van de overheid had het eigen risico in 2026 kunnen stijgen naar circa 400 euro, omdat het normaal gesproken meestijgt met de zorgkostenontwikkeling. De Tweede Kamer heeft via een wetswijziging (Kamerstuk 36679) besloten het verplicht eigen risico voor 2026 ongewijzigd te laten. Dat geeft verzekerden enige rust, maar zegt nog niets over wat er na 2026 staat te gebeuren.
Het politieke debat: halvering, afschaffing of verhoging?
Nergens in de zorgpolitiek worden de meningen zo scherp tegenover elkaar gezet als bij het eigen risico. In het coalitieakkoord van PVV, VVD, NSC en BBB was afgesproken het eigen risico permanent te verlagen van 385 naar 165 euro. Tegelijk zou er een maximum per behandeling komen van 50 euro in de medisch-specialistische zorg, zodat mensen met chronische aandoeningen niet meer in één keer tegen een hoge rekening aanlopen.
Die halvering gaat voorlopig niet door. Zorgwijzer.nl berichtte begin 2025 dat er geen politieke meerderheid bleek te zijn om het voorstel door de Kamer te loodsen. De verlaging vergt aanpassing van de Zorgverzekeringswet en — opmerkelijk genoeg — ook goedkeuring van de Europese Commissie, omdat het raakt aan regels rondom gereguleerde marktwerking in de zorg. Dat proces duurt naar verwachting minimaal twee jaar.
Aan de andere kant van het spectrum staan partijen die het eigen risico juist willen verhogen. Berichten van begin 2026 meldden dat verschillende fracties een verhoging naar 460 euro in 2027 serieus overwegen, als middel om de sterk stijgende zorgkosten beheersbaar te houden. De redenering: wie meer zelf bijdraagt, denkt eerder na over onnodige zorgconsumptie. Tegenstanders wijzen erop dat dit mensen met een smalle beurs kan ontmoedigen om noodzakelijke zorg te zoeken — met hogere kosten op de lange termijn als gevolg.
PVV gaat nog verder in de andere richting: die partij wil het eigen risico volledig afschaffen en de zorgpremie grotendeels via belastinggeld financieren. Een opiniepanel van Zorgpremiekorting.nl liet zien dat bijna twee derde van de Nederlanders echter liever het huidige systeem behoudt dan dat het eigen risico wordt gehalveerd — vermoedelijk omdat men vreest voor compenserende premiestijgingen.
Kortom: het debat is allesbehalve gesloten. Voor 2026 staat de teller op 385 euro, maar wat er in 2027 en daarna gebeurt is nog volop in beweging. Houd de berichtgeving van de Rijksoverheid en de Consumentenbond in de gaten voor de laatste ontwikkelingen.
Vrijwillig eigen risico: extra bijdragen voor lagere premie
Naast het verplichte eigen risico kun je kiezen voor een vrijwillig eigen risico. Daarmee verhoog je je eigen risico vrijwillig — in ruil voor een korting op je maandpremie. In 2026 kun je het vrijwillig eigen risico verhogen met 100, 200, 300, 400 of maximaal 500 euro. Je totale eigen risico kan daarmee oplopen tot maximaal 885 euro per jaar.
De premiekorting die je daarvoor terugkrijgt, verschilt per verzekeraar. Bij sommige verzekeraars loopt de korting op tot 23,50 euro per maand bij het maximale vrijwillige eigen risico — wat neerkomt op ongeveer 282 euro per jaar. Klinkt aantrekkelijk, maar let op: als je dat jaar ook maar één keer flink gebruik maakt van de specialist of meerdere onderzoeken nodig hebt, betaal je al snel meer eigen risico dan je aan premie hebt bespaard.
Vrijwillig eigen risico is dan ook het meest voordelig voor mensen die jong en gezond zijn en weinig zorg verwachten. Ben je chronisch ziek, gebruik je meerdere medicijnen, of heb je kinderen (die zelf geen eigen risico hebben maar wel zorg nodig kunnen hebben)? Dan is het verhogen van het vrijwillig eigen risico zelden verstandig. Bekijk het eigen risico rekenmachine-overzicht om je persoonlijke situatie door te rekenen.
| Vrijwillig eigen risico | Totaal eigen risico 2026 | Geschatte premiekorting/jaar |
|---|---|---|
| 0 euro (geen) | 385 euro | 0 euro |
| +100 euro | 485 euro | ca. 56 euro |
| +200 euro | 585 euro | ca. 113 euro |
| +300 euro | 685 euro | ca. 169 euro |
| +400 euro | 785 euro | ca. 225 euro |
| +500 euro (max) | 885 euro | ca. 282 euro |
Bedragen zijn indicatief; exacte kortingen variëren per verzekeraar en polis.
Wanneer betaal je géén eigen risico?
Dit is misschien wel de meest onderschatte kant van het eigen risico-systeem: er zijn flink wat uitzonderingen. Voor een groot deel van de alledaagse zorg hoef je het eigen risico namelijk nooit in te zetten, ook al vergoedt de basisverzekering die zorg wel.
De belangrijkste uitzonderingen in 2026, vastgelegd in de Zorgverzekeringswet, zijn:
- Huisartsenzorg — een bezoek aan de huisarts of huisartsenpost telt niet mee voor je eigen risico. Dit geldt ook voor een consult bij de praktijkondersteuner (POH). Let op: medicijnen die de huisarts voorschrijft maar die je bij de apotheek haalt, tellen wél mee.
- Verloskundige zorg — prenatale controles, begeleiding tijdens de bevalling en kraamzorg vallen buiten het eigen risico. Zwanger worden kost je dus geen eigen risico, ook niet als je bevalt in het ziekenhuis onder begeleiding van een verloskundige.
- Kraamzorg — kraamhulp thuis is vrijgesteld. Wel geldt er een eigen bijdrage van circa 4,60 euro per uur (2026), maar dat is geen eigen risico.
- NIPT en de 20-wekenecho — deze prenatale onderzoeken zijn opgenomen in het basispakket zonder eigen risico.
- Jeugd-ggz voor kinderen onder 18 — kinderen betalen sowieso geen eigen risico, ongeacht de zorg.
Meer details over wat precies onder het eigen risico valt, vind je op de informatiepagina van de Rijksoverheid.
Welke zorg telt wél mee voor je eigen risico?
Nu de uitzonderingen helder zijn, is het goed te weten welke zorg je eigen risico wél sloopt. De meest voorkomende categorieën zijn medisch-specialistische zorg (poliklinische bezoeken, operaties, diagnostiek), fysiotherapie (na de eerste 20 behandelingen die in het basispakket zitten voor specifieke aandoeningen), geestelijke gezondheidszorg (ggz) voor volwassenen, dieetadvisering, logopedie, ergotherapie en hulpmiddelen zoals rollators of hoortoestellen.
Medicijnen vormen een aparte categorie. Geneesmiddelen die de huisarts voorschrijft en die je bij de apotheek afhaalt, tellen mee voor het eigen risico — tenzij ze op de lijst van preferente middelen staan én de verzekeraar ze volledig vergoedt. Het is de moeite waard om bij je verzekeraar te checken welke medicijnen volledig worden vergoed, zodat je niet onverwacht eigen risico opbouwt. De budgettips van Nibud over zorgkosten geven handig inzicht in hoe je zorgkosten kunt plannen.
Eigen risico en chronisch zieken: een bijzondere positie
Voor mensen met een chronische aandoening is het eigen risico een terugkerende en voorspelbare kostenpost. Je weet bijna zeker dat je het bedrag van 385 euro elk jaar volledig verbruikt — door specialistbezoeken, medicijnen, laboratoriumonderzoek of paramedische zorg. Dat maakt het plannen van zorgkosten iets eenvoudiger: je weet wat je kwijt bent, maar het blijft een aanslag op het budget.
Mensen met een laag inkomen die hoge zorgkosten hebben, kunnen mogelijk aanspraak maken op de zorgtoeslag. Die toeslag compenseert de premiekosten, maar niet het eigen risico zelf. De collectieve zorgverzekering via de gemeente (de zogenoemde gemeentepolis) biedt soms aanvullende vergoedingen voor het eigen risico voor mensen met een bijstandsinkomen. Vraag dit na bij je eigen gemeente. Meer lezen over premies en fiscale aftrek rondom zorgverzekeringen? Bekijk ons overzicht.
Wat kun je nu praktisch doen?
De stand van zaken in 2026: het eigen risico blijft 385 euro, halvering is van tafel, en verhoging naar 460 euro in 2027 staat op de politieke agenda. Wat betekent dat voor jou als verzekerde?
Ten eerste: controleer of je vrijwillig eigen risico past bij je situatie. Als je weinig zorg gebruikt, kan het slim zijn. Gebruik je geregeld zorg, zorg dan dat je de 385 euro aan het begin van het jaar als buffer hebt staan. Ten tweede: weet welke zorg buiten het eigen risico valt. Je huisarts bezoeken kost je nooit eigen risico — dus stel dat niet uit. Ten derde: vergelijk verzekeraars op meer dan alleen de premie. De manier waarop verzekeraars omgaan met eigen risico-administratie, aanvullende vergoedingen en zorgverzekering-specifieke polisvoorwaarden verschilt behoorlijk.
Het eigen risico is en blijft een heikel punt in de Nederlandse zorgpolitiek. Of het in 2027 daadwerkelijk omhoog gaat, hangt af van kabinetsbeslissingen die op het moment van schrijven nog niet definitief zijn. Houd de politieke ontwikkelingen goed in de gaten — want wat nu 385 euro is, kan over twaalf maanden een ander getal zijn.
Veelgestelde vragen
Hoeveel is het eigen risico in 2026?
Het verplicht eigen risico bedraagt in 2026 385 euro per persoon per jaar. Dit bedrag is bewust bevroren door de overheid; zonder ingreep had het kunnen stijgen naar circa 400 euro. Kinderen onder de 18 jaar betalen geen eigen risico. Het eigen risico telt per kalenderjaar: op 1 januari begint de teller op nul.
Gaat het eigen risico in 2027 omhoog?
Er circuleren plannen om het eigen risico in 2027 te verhogen naar 460 euro. Dit is echter nog geen vaststaand kabinetsbesluit. Tegelijkertijd zijn er partijen die het eigen risico juist willen halveren of afschaffen. De politieke discussie is begin 2026 volop gaande. Het is verstandig om de berichtgeving van de Rijksoverheid te volgen voor definitieve beslissingen.
Betaal ik eigen risico bij de huisarts?
Nee. Een consult bij de huisarts of huisartsenpost telt nooit mee voor je eigen risico. Dat geldt ook voor bezoeken aan de praktijkondersteuner (POH-GGZ, POH-somatiek). Wel tellen medicijnen die de huisarts voorschrijft en die je bij de apotheek afhaalt mee voor het eigen risico, tenzij de verzekeraar ze volledig vergoedt als preferent geneesmiddel.
Wat levert vrijwillig eigen risico op?
Door je eigen risico vrijwillig te verhogen met 100 tot 500 euro krijg je een korting op je maandpremie. Bij het maximale vrijwillige eigen risico van 500 euro extra (totaal 885 euro) kan de korting oplopen tot circa 282 euro per jaar, afhankelijk van de verzekeraar. Dit is alleen voordelig als je dat jaar weinig zorg gebruikt; anders betaal je meer eigen risico dan je aan premie bespaart.
Betaal ik eigen risico bij een bevalling of kraamzorg?
Nee. Verloskundige zorg, begeleiding bij de bevalling en kraamzorg zijn expliciet vrijgesteld van het eigen risico. Je betaalt voor kraamzorg wel een eigen bijdrage van circa 4,60 euro per uur, maar dat is iets anders dan het eigen risico. Ook de NIPT (niet-invasieve prenatale test) en de 20-wekenecho vallen buiten het eigen risico.
Wat als ik het eigen risico niet kan betalen?
Zorgverzekeraars mogen zorg niet weigeren vanwege een openstaand eigen risico, maar ze kunnen wel een betalingsregeling eisen. Lukt betalen écht niet, neem dan contact op met je gemeente: mensen met een laag inkomen kunnen soms via de gemeentepolis of bijzondere bijstand ondersteuning krijgen voor zorgkosten. Het Nibud biedt ook gratis budgetadvies aan.
Tekst geoptimaliseerd in mei 2026.
Tekst geoptimaliseerd in mei 2026.
