Als zelfstandige ondernemer ben je vrij. Vrij om je eigen uren te bepalen, je eigen klanten te kiezen en je eigen koers te varen. Maar bij die vrijheid hoort ook een keerzijde die werknemers niet kennen: je bouwt geen sociaal vangnet op via een werkgever. Geen WW als opdrachten wegvallen, geen loondoorbetaling bij ziekte, geen automatische pensioenopbouw via een fonds. Je bent er zelf verantwoordelijk voor — en in 2026 verandert er op dat vlak het nodige.
Bijna 1,2 miljoen zelfstandigen werken in Nederland zonder wettelijk verplichte inkomensbescherming bij arbeidsongeschiktheid. Dat gaat veranderen. De overheid heeft een wetsvoorstel ingediend voor de Basisverzekering Arbeidsongeschiktheid Zelfstandigen (BAZ), bedoeld om dit gat te dichten. Maar wat betekent dat voor jou, wat kost het, en wat moet je nu al regelen? Dit artikel legt het stap voor stap uit.
Wat is het probleem met sociale zekerheid voor zelfstandigen?
Werknemers in loondienst zijn automatisch verzekerd via sociale wetten als de WW (werkloosheid), WIA (arbeidsongeschiktheid) en de Ziektewet. De werkgever betaalt premie, het UWV voert uit. Als zzp’er of freelancer valt dit systeem voor jou volledig weg. Word je ziek of raak je arbeidsongeschikt, dan stopt het inkomen — en de vaste lasten lopen gewoon door.
Ruim de helft van alle zelfstandigen heeft volgens de Rijksoverheid geen enkele arbeidsongeschiktheidsverzekering. Veel zzp’ers gokken op hun spaarbuffer of rekenen op kortdurende ziekte. Maar langdurig uitvallen — denk aan een rughernia, burn-out of ernstige ziekte — kan financieel desastreus uitpakken zonder dekking.
De verplichte AOV voor zzp’ers: wat staat er te gebeuren?
In 2026 heeft het kabinet een wetsvoorstel naar de Tweede Kamer gestuurd voor de BAZ: Basisverzekering Arbeidsongeschiktheid Zelfstandigen. Het plan is eenvoudig in opzet maar ingrijpend in gevolgen: alle zelfstandigen worden verplicht verzekerd voor arbeidsongeschiktheid, uitgevoerd door het UWV.
De kern van de regeling in 2026:
- Premie: 5,4% van je belastbare winst, met een maximum van circa 177 euro per maand (gebaseerd op het minimumloon van 2026).
- Uitkering: 70% van je gemiddelde winst, tot maximaal het minimumloon.
- Wachttijd: De eerste twee jaar van ziekte krijg je geen uitkering — die twee jaar moet je zelf overbruggen.
- Ingangsdatum: De daadwerkelijke uitvoering start per 1 januari 2030. De peildatum voor het opt-out-recht (als je al een goedgekeurde private AOV hebt) wordt verwacht in de loop van 2026.
Heb je nu al een private arbeidsongeschiktheidsverzekering die aan de minimale eisen voldoet? Dan kun je onder voorwaarden een opt-out aanvragen en buiten de verplichte regeling blijven. Het is cruciaal die bestaande polis nu goed te beoordelen — zie ook de informatie op KVK.nl.
Welke verzekeringen moet je als zelfstandige zelf regelen?
Naast de aankomende verplichte BAZ zijn er meerdere risico’s die je als zzp’er zelf moet afdekken. Een overzicht van de meest essentiële:
Arbeidsongeschiktheidsverzekering (AOV)
De AOV is de belangrijkste verzekering voor iedere zelfstandige. Ze keert een maandelijks inkomen uit als je door ziekte of een ongeluk niet meer (volledig) kunt werken. Kies je een private AOV, let dan op: de wachttijd (30, 60, 90, 365 dagen), de uitkeringsduur (tot je 67e of tijdelijk), de mate van arbeidsongeschiktheid die telt (beroeps- of passende arbeid), en de hoogte van de dekking. Premies voor een volledige AOV lopen uiteen van pakweg 150 tot meer dan 500 euro per maand, afhankelijk van je beroep, leeftijd en gewenste dekking. AOV-premies zijn aftrekbaar als ondernemerskosten, wat de netto last flink verlaagt.
Aansprakelijkheidsverzekering (AVB/BAV)
Als je beroepsfouten maakt of schade veroorzaakt bij klanten, ben je persoonlijk aansprakelijk. Een bedrijfsaansprakelijkheidsverzekering (AVB) en beroepsaansprakelijkheidsverzekering (BAV) bieden bescherming. Voor veel opdrachtgevers is een geldig AVB-certificaat tegenwoordig een voorwaarde om überhaupt aan de slag te gaan. De premie begint al rond de 10 tot 20 euro per maand voor lage-risicogroepen. Lees meer op de pagina over aansprakelijkheidsverzekeringen.
Overlijdensrisicoverzekering (ORV)
Als je een gezin of partner hebt die afhankelijk is van jouw inkomen, is een ORV zeker het overwegen waard. Bij overlijden keert de verzekering een bedrag uit aan je nabestaanden, zodat zij hun hypotheek kunnen doorbetalen of de lopende lasten kunnen opvangen. De premie voor een ORV is relatief laag, zeker als je jong en gezond bent. Bekijk ook onze categoriepagina over levensverzekeringen.
Pensioenopbouw
Zelfstandigen bouwen niet automatisch pensioen op via een werkgever. Je bent aangewezen op eigen sparen, een lijfrenteverzekering, beleggen in box 3, of een vrijwillige aansluiting bij een bedrijfstakpensioenfonds (als je beroep dat toelaat). Gebruik daarbij de fiscale ruimte: de jaarruimte voor lijfrentepremies in 2026 is aanzienlijk, afhankelijk van je pensioengrondslag. De Belastingdienst legt uit hoe lijfrente-aftrek werkt.
Hoeveel kost sociale zekerheid als zzp’er?
Een veelgehoorde zorg: kan ik het betalen? Het antwoord hangt sterk af van welke risico’s je wilt afdekken en hoe je beroep beoordeeld wordt. Een grove schets:
| Verzekering | Maandpremie indicatie | Fiscaal aftrekbaar? |
|---|---|---|
| AOV (volledig, tot 67e) | €150–€500+ | Ja (als ondernemerskosten) |
| BAZ (verplicht, vanaf 2030) | Max. €177 (5,4% winst) | Ja |
| Aansprakelijkheidsverzekering (AVB) | €10–€60 | Ja |
| Overlijdensrisicoverzekering (ORV) | €10–€50 | Deels (box 1 aftrek) |
| Lijfrente/pensioensparen | Vrij te bepalen | Ja (jaarruimte) |
Ga je voor de meest basisveiligheid — een AOV met ruime wachttijd van 365 dagen, een eenvoudige AVB, en wat pensioensparen — dan ben je al rond de 200 tot 300 euro per maand kwijt. Bedenk dat de AOV-premie aftrekbaar is als ondernemerskosten, waardoor de netto last bij een tarief van 40% substantieel lager uitvalt.
Wat zijn de valkuilen bij het afsluiten van sociale verzekeringen?
Zelfstandigen die zelf verzekeringen regelen lopen regelmatig tegen dezelfde valkuilen aan. Kennis hiervan bespaart geld en teleurstelling:
Te lange wachttijd kiezen om premie te drukken. Een wachttijd van 365 dagen lijkt goedkoop, maar betekent dat je een heel jaar geen uitkering ontvangt als je uitvalt. Heb je geen spaarbuffer van minstens 12 maanden vaste lasten, dan is dit risicovol. Denk na over een kortere wachttijd of een goede cashreserve als vangnet.
Alleen op premie selecteren. Een goedkope polis kan bij claims veel meer uitsluitingen kennen. Vergelijk altijd de polisvoorwaarden op: uitsluitingsgronden (pre-existente aandoeningen, bepaalde beroepsactiviteiten), definitie van arbeidsongeschiktheid, en de hoogte van de maximale uitkering.
Verzekeringen niet aanpassen na inkomensstijging. Ben je als starter begonnen met een lage dekking en groeide je inkomen sindsdien fors? Controleer of je polis nog klopt. Een uitkering gebaseerd op je startinkomen dekt je huidige lasten misschien niet meer.
De opt-out voor de BAZ mislopen. Als de peildatum in 2026 vastgesteld wordt en je hebt op dat moment geen goedgekeurde private AOV, dan val je straks automatisch in de verplichte regeling. Dat is niet per definitie slecht, maar je verliest de flexibiliteit van een private polis. Wil je kiezen, doe dat dan nu. Advies van een onafhankelijk adviseur helpt je de juiste keuze te maken.
Private AOV of de verplichte BAZ: wat past bij jou?
De keuze tussen een private AOV en de komende BAZ is niet voor iedereen hetzelfde. De BAZ biedt een laagdrempelig basisvangnet tot het minimumloon — handig voor zzp’ers met een bescheiden inkomen of voor wie het afsluiten van een private polis lastig is vanwege gezondheidsklachten. De private AOV is flexibeler: je kiest zelf je wachttijd, uitkeringsduur, en dekkingsniveau. Verdien je meer dan het minimumloon, dan compenseert de BAZ dat meerdere alleen niet; een aanvullende verzekering blijft dan noodzakelijk.
Zelfstandigen in zware beroepen — bouwvakkers, technici, verpleegkundigen die als zzp’er werken — betalen meer premie bij een private verzekeraar vanwege het hogere risico. Voor hen kan de BAZ juist aantrekkelijk zijn: de premie van 5,4% van de winst maakt geen onderscheid naar beroep. Dat is solidariteitsdenken toegepast op de zzp-markt.
Veelgestelde vragen
Ben ik als zzp’er verplicht een arbeidsongeschiktheidsverzekering af te sluiten?
Nog niet, maar dat verandert. Het wetsvoorstel BAZ (Basisverzekering Arbeidsongeschiktheid Zelfstandigen) is in 2026 naar de Tweede Kamer gestuurd. De daadwerkelijke invoering start per 1 januari 2030. Heb je al een private AOV die aan de minimumvereisten voldoet, dan kun je onder voorwaarden een opt-out aanvragen. Het is verstandig nu al te inventariseren of je bestaande polis voldoet, zodat je de peildatum in 2026 niet mist.
Wat kost de verplichte BAZ-premie in 2026?
De BAZ-premie bedraagt 5,4% van je belastbare winst uit onderneming, met een maximumbedrag van circa 177 euro per maand in 2026 (op basis van het minimumloon van dat jaar). Dit maximum wordt jaarlijks geindexeerd. De premie is fiscaal aftrekbaar als ondernemerskosten. De wachttijd is twee jaar: de eerste twee jaar ziekte krijg je geen uitkering en moet je zelf een buffer hebben.
Wat dekt de verplichte BAZ wel en niet?
De BAZ keert 70% van je gemiddelde belastbare winst uit, tot een maximum van het minimumloon (in 2026 circa 2.070 euro bruto per maand). Verdien je meer dan het minimumloon, dan wordt het meerdere niet gedekt. Ook de wachttijd van twee jaar is een belangrijk gat: ziek in jaar 1 of 2 levert geen uitkering op. Aanvullende verzekeringen of een goede reserve blijven daarmee noodzakelijk voor de meeste ondernemers.
Zijn premies voor een AOV fiscaal aftrekbaar?
Ja. Premies voor een arbeidsongeschiktheidsverzekering zijn aftrekbaar als ondernemerskosten als je ondernemer bent voor de inkomstenbelasting. Hierdoor daalt je belastbaar inkomen, wat bij een belastingtarief van 37 of 49% een flinke besparing oplevert. Betaal je 300 euro AOV-premie per maand en valt dat onder het 37%-tarief, dan zijn de netto kosten minder dan 190 euro. Raadpleeg de Belastingdienst of een accountant voor je specifieke situatie.
Hoe lang duurt het voordat een AOV uitkeert?
Dat hangt af van de wachttijd die je in je polis hebt gekozen. Veelgekozen opties zijn 14 dagen, 30 dagen, 90 dagen, of 365 dagen. Een langere wachttijd verlaagt de premie, maar vraagt een grotere eigen buffer. Na de wachttijd keert de verzekeraar uit zolang je arbeidsongeschikt bent, tot aan de einddatum van je polis (veelal je 67e of 68e verjaardag).
Wat als ik nu al ziek ben en geen AOV heb?
Heb je geen AOV en raak je langdurig arbeidsongeschikt, dan zijn er beperkte vangnetopties. Je kunt een beroep doen op de Tijdelijke overbruggingsregeling zelfstandig ondernemers (Tozo is gestopt), maar de huidige opties zijn minimaal. NIBUD adviseert een buffer van minimaal zes maanden vaste lasten als zelfstandige. Informeer ook bij de ZZP Nederland over schenkkringen en branche-eigen vangnetten als tijdelijke oplossing.
Tekst geoptimaliseerd in mei 2026.
