Wie ziek wordt en niet meer kan werken, wil weten wat er financieel overblijft. Voor werknemers met een vaste baan regelt de werkgever de eerste twee jaar de loondoorbetaling. Maar wat als je geen werkgever hebt, of als je dienstverband net is afgelopen? Dan is er in Nederland een stelsel van vangnetten dat voorkomt dat je zonder inkomen valt. Deze vangnetten zijn vastgelegd in wet- en regelgeving en worden grotendeels uitgevoerd door het UWV.
In 2026 is het vangnetlandschap duidelijker dan ooit, maar ook drukker. De discussie over de arbeidsongeschiktheidsverzekering voor zzp’ers heeft in maart 2026 een nieuwe fase bereikt met een wetsvoorstel voor een verplichte basisverzekering. Tegelijk lopen de bedragen van de bijstand en de Ziektewet per 1 januari 2026 op, gekoppeld aan de stijging van het minimumloon. Dit artikel legt uit welke vangnetten er zijn, voor wie ze gelden en hoeveel ze opleveren.
Wat is een vangnet verzekering?
Een vangnet is een inkomensbeschermingsregeling die inkomt op het moment dat je geen aanspraak kunt maken op de gebruikelijke route. Bij ziekte is de gebruikelijke route: loondoorbetaling door de werkgever. Maar voor werknemers die hun baan verliezen, zwanger zijn, orgaandonor zijn of onder een no-riskpolis vallen, springt de Ziektewet van het UWV in. Voor zzp’ers die niets geregeld hebben, was er lang geen enkel vangnet — alleen de bijstand als allerlaatste redmiddel.
Een vangnet verzekering kan zowel publiek als privaat zijn. Het publieke vangnet omvat de Ziektewet (ZW), de WW, de Wajong, de WIA en de bijstand. Het private vangnet is de AOV — de arbeidsongeschiktheidsverzekering — die je zelf afsluit. Voor zzp’ers is er ook de zogeheten vangnet-AOV, een simpele basisverzekering die UWV zelf aanbiedt voor mensen die elders niet terechtkunnen.
De Ziektewet als vangnet voor ex-werknemers en bijzondere gevallen
De Ziektewet (ZW) is het bekendste publieke vangnet. Normaal gesproken betaalt een werkgever het loon door als een werknemer ziek wordt. Maar in een aantal situaties treedt het UWV zelf op als uitkeringsinstantie via de Ziektewet. Dit noemen ze de vangnetfunctie van de ZW.
De vangnetfunctie geldt voor de volgende situaties:
- Ex-werknemers: Je bent ziek geworden terwijl je nog in dienst was, maar je dienstverband eindigt (bijv. tijdelijk contract loopt af). Het UWV neemt de loondoorbetaling over.
- Zwangerschap en bevalling: Als een werkneemster ziek is vanwege zwangerschap of bevalling, betaalt het UWV een uitkering van 100 procent van het dagloon.
- Orgaandonatie: Wie ziek wordt na het doneren van een orgaan (of na een vooronderzoek daarvoor) valt eveneens onder de Ziektewet.
- No-riskpolis: Werknemers die via een no-riskpolis zijn aangenomen (vaak mensen met een arbeidsbeperking) worden voor hun werkgever vergoed via de ZW als ze ziek worden.
- Uitzendkrachten en flexwerkers: Uitzendkrachten zonder lopend contract vallen bij ziekte terug op de Ziektewet.
De hoogte van de Ziektewet-uitkering is in de meeste gevallen 70 procent van het dagloon, met een maximum dagloon dat het UWV jaarlijks indexeert. Bij zwangerschap, bevalling of orgaandonatie is de uitkering 100 procent van het dagloon. De uitkering duurt maximaal 104 weken (twee jaar). Daarna volgt een beoordeling of je voldoet aan de criteria voor de WIA (Wet werk en inkomen naar arbeidsvermogen).
Voor werkgevers is de Ziektewet ook relevant: zij kunnen bij het UWV een Ziektewet-uitkering aanvragen voor hun werknemer als de vangnetcriteria van toepassing zijn. Dit verlicht de financiele last voor kleine werkgevers die anders de volledige loondoorbetaling moeten dragen. Meer over arbeidsongeschiktheidsverzekeringen lees je elders op deze site.
Vangnet-AOV voor zzp’ers: de UWV-optie
Zzp’ers hebben geen werkgever die het loon doorbetaalt en vallen niet automatisch onder de Ziektewet. Wie als zelfstandige ziek wordt en geen private AOV heeft, moet het zonder inkomen stellen totdat hij in aanmerking komt voor de bijstand. Dat is een hard gelag, zeker als je een hypotheek of zakelijke kosten hebt lopen.
Vanwege dit probleem biedt het UWV een zogeheten vangnet-AOV aan via de vrijwillige verzekering Ziektewet en WIA. Deze optie staat open voor zzp’ers die zich binnen 13 weken na het beeindigen van hun dienstverband aanmelden. Ze betalen een premie aan het UWV en bouwen zo recht op een uitkering als ze arbeidsongeschikt worden.
Naast de UWV-route is er in 2026 een bredere ontwikkeling gaande. Op 23 maart 2026 diende minister Aartsen een wetsvoorstel in bij de Tweede Kamer voor de Basisverzekering Arbeidsongeschiktheid Zelfstandigen (BAZ). Dit is in wezen een verplichte, publieke vangnet-AOV voor alle zzp’ers. De premie is vastgesteld op 5,4 procent van de winst met een maximum van circa 177 euro per maand op basis van het minimumloon van 2026. Zzp’ers die een private AOV hebben afgesloten, kunnen zich uitschrijven via een opt-out, maar betalen dan een zogenoemde stabiliteitsbijdrage. De verwachting is dat de BAZ niet voor 2030 van kracht wordt — het wetsvoorstel moet nog door de Eerste en Tweede Kamer.
Drie kwart van alle zzp’ers is op dit moment niet verzekerd tegen arbeidsongeschiktheid. Redenen zijn de hoge premies van private verzekeraars, medische keuringen waarbij je wordt afgewezen of de gedachte dat het je toch niet overkomt. De vangnet-AOV via UWV is voor deze groep een betaalbare tussenoplossing totdat de verplichte BAZ er is. Raadpleeg ook de informatie van de UWV en de Autoriteit Financiele Markten (AFM) voordat je een keuze maakt.
Het sociaal minimum als onderste vangnet
Als alle andere vangnetten falen of niet van toepassing zijn, is er de bijstand: de Participatiewet. Dit is het absolute onderste vangnet van het Nederlandse stelsel. Je ontvangt bijstand als je geen recht hebt op een andere uitkering, je vermogen onder een drempel ligt en je niet of onvoldoende kunt werken.
Per 1 januari 2026 zijn de bijstandsbedragen opnieuw geindexeerd. De nettobedragen zijn als volgt vastgesteld:
| Situatie | Netto per maand (excl. vakantiegeld) | Incl. vakantiegeld |
|---|---|---|
| Alleenstaande | 1.331,42 euro | 1.401,50 euro |
| Samenwonende partners (gezamenlijk) | 1.902,09 euro | 2.002,12 euro |
De bijstand is gekoppeld aan 70 procent van het wettelijk minimumloon, dat per 1 januari 2026 is vastgesteld op 14,71 euro bruto per uur (bij een 36-urige werkweek). De uitkering hangt ook af van je leefsituatie, eventuele inkomsten en het hebben van kostendelende medebewoners. Gemeenten voeren de bijstand uit en hebben enige beleidsvrijheid in aanvullende minimaregelingen.
De bijstand is nadrukkelijk een laatste redmiddel. Er gelden strikte vermogenstoetsen en sollicitatieplichten. Wie bijstand aanvraagt maar spaargeld heeft boven de vrijstellingsgrens (circa 7.605 euro voor alleenstaanden in 2026), moet dit eerst opmaken. Dat maakt de bijstand voor veel zzp’ers met bedrijfsvermogen geen reele optie in de eerste ziekteperiode.
Andere publieke vangnetten: WIA, Wajong en ANW
Naast de Ziektewet en de bijstand bestaat er een uitgebreider stelsel van publieke vangnetten voor specifieke situaties:
- WIA (Wet werk en inkomen naar arbeidsvermogen): Als je na twee jaar ziekte nog steeds meer dan 35 procent arbeidsongeschikt bent, beoordeel het UWV of je recht hebt op een WIA-uitkering. De WIA kent twee regelingen: de IVA (voor volledig en duurzaam arbeidsongeschikten) en de WGA (voor gedeeltelijk arbeidsongeschikten of mensen met kans op herstel).
- Wajong: Dit is een uitkering voor mensen die al voor hun 18e of tijdens hun studie arbeidsongeschikt zijn geworden. De Wajong vult het inkomen aan tot het sociaal minimum.
- ANW (Algemene Nabestaandenwet): Als je partner overlijdt en je hebt jonge kinderen of bent zelf arbeidsongeschikt, heb je recht op een ANW-uitkering. Dit is het vangnet voor nabestaanden zonder eigen inkomen.
Al deze regelingen zijn aanvullend op private levensverzekeringen en AOV-polissen die je zelf afsluit. Het publieke vangnet is ontworpen als minimale inkomensgarantie, niet als volwaardig vervangend inkomen.
Private vangnet verzekering: de AOV en aanvullingen
Wie meer zekerheid wil dan het publieke vangnet biedt, sluit een private arbeidsongeschiktheidsverzekering (AOV) af. Een goede AOV vergoedt 70 tot 80 procent van je inkomen als je door ziekte of een ongeluk niet meer kunt werken. De premie hangt af van je leeftijd, beroep, gewenste uitkeringsduur en eigen risicoperiode.
Voor werknemers in loondienst is een AOV bovenop de Ziektewet en WIA een aanvulling, geen eerste lijn. Voor zzp’ers is de AOV het enige echte vangnet totdat de publieke BAZ er is. Wie twijfelt of een private AOV betaalbaar is, kan ook kiezen voor een budgetverzekering met een hoog eigen risico (bijvoorbeeld 1 of 2 jaar) of een inkomensbescherming via een broodfonds — een cooperatief spaarsysteem waarbij zzp’ers elkaar een uitkering betalen bij ziekte.
Bij het vergelijken van AOV-polissen is het verstandig te kijken naar:
- De definitie van arbeidsongeschiktheid (beroepsgebonden of passende arbeid)
- De wachttijd (eigen risico in dagen of maanden)
- De uitkeringsduur (tot AOW-leeftijd of korter)
- De indexatie (stijgt de uitkering mee met inflatie?)
- Uitsluitingen bij pre-existente aandoeningen
De Consumentenbond en de Nibud bieden hulp bij het berekenen hoeveel inkomen je nodig hebt bij arbeidsongeschiktheid en welk type AOV daarbij past.
Welk vangnet past bij jou?
De keuze voor het juiste vangnet hangt sterk af van je arbeidsverhouding. Als werknemer in loondienst ben je in de eerste twee jaar beschermd door de loondoorbetalingsplicht van je werkgever en daarna door de WIA. Flexwerkers en mensen met tijdelijke contracten doen er verstandig aan te controleren of ze recht hebben op de vangnet-Ziektewet van het UWV. Als zzp’er is de situatie urgenter: zonder private AOV of de UWV-vrijwillige verzekering heb je tot de bijstand geen enkel inkomensvangnet.
Een praktisch stappenplan voor wie zijn vangnetsituatie wil checken:
- Stel vast wat je arbeidsverhouding is (werknemer, flexwerker, zzp’er, DGA).
- Controleer bij het UWV of je recht hebt op de vangnet-Ziektewet of de vrijwillige AOV-verzekering.
- Bereken via Nibud welk inkomen je nodig hebt bij arbeidsongeschiktheid.
- Vergelijk private AOV-opties of kijk of een broodfonds passend is.
- Houd de ontwikkeling van de verplichte BAZ in de gaten via de Tweede Kamer — de wet kan in de periode 2027-2030 van kracht worden.
Het Nederlandse vangnet is breed, maar heeft gaten — zeker voor zelfstandigen. Wie de gaten op tijd dicht, voorkomt dat een periode van ziekte uitloopt op een financiele crisis. Neem de tijd om je situatie te inventariseren en laat je zo nodig adviseren door een onafhankelijk financieel adviseur die gebonden is aan de regels van de AFM.
Veelgestelde vragen
Wat is het verschil tussen de Ziektewet en een AOV?
De Ziektewet is een publieke regeling van het UWV voor werknemers in specifieke situaties, zoals ex-werknemers met een afgelopen contract, zwangere werkneemsters en mensen met een no-riskpolis. De AOV (arbeidsongeschiktheidsverzekering) is een private verzekering die je zelf afsluit. Ze vullen elkaar aan: de Ziektewet is het wettelijke minimum, de AOV is de aanvulling tot een volwaardig inkomen. Zzp’ers hebben in principe geen recht op de Ziektewet tenzij ze de UWV-vrijwillige verzekering hebben afgesloten.
Hoe hoog is de Ziektewet-uitkering in 2026?
De Ziektewet-uitkering bedraagt in de meeste gevallen 70 procent van het dagloon, berekend over het loon dat je verdiende voor je ziek werd. Er geldt een maximumdagloon dat het UWV jaarlijks indexeert. Bij ziekte door zwangerschap, bevalling of orgaandonatie is de uitkering 100 procent van het dagloon. De uitkering duurt maximaal 104 weken. Daarna volgt een WIA-beoordeling als je nog niet hersteld bent.
Kunnen zzp’ers aanspraak maken op de Ziektewet?
Zzp’ers hebben geen automatisch recht op de Ziektewet. Wel kunnen ze zich vrijwillig verzekeren via het UWV, mits ze dat doen binnen 13 weken na het beeindigen van hun laatste dienstverband. Wie langer wacht, kan geen aanspraak meer maken op deze optie. Voor zzp’ers zonder vrijwillige verzekering is de bijstand het enige publieke vangnet. De verplichte BAZ, die een publieke basisverzekering voor alle zzp’ers wordt, is op zijn vroegst in 2030 van kracht.
Wat is het sociaal minimum in 2026?
Het sociaal minimum is de bijstandsuitkering: het laagste inkomensniveau dat de overheid garandeert. Per 1 januari 2026 bedraagt de bijstand voor een alleenstaande 1.331,42 euro netto per maand, exclusief vakantiegeld van 70,08 euro per maand. Voor samenwonende partners gezamenlijk is dat 1.902,09 euro netto exclusief vakantiegeld. De bedragen zijn gekoppeld aan 70 procent van het wettelijk minimumloon en worden halfjaarlijks bijgesteld. Gemeenten kunnen aanvullende minimaregelingen bieden.
Wat is een broodfonds en is het een goed alternatief voor een AOV?
Een broodfonds is een coopoeratief spaarsysteem waarbij een groep zzp’ers (doorgaans 20 tot 50 deelnemers) maandelijks een bedrag opzijzet. Wie ziek wordt, ontvangt een maandelijkse uitkering uit de gezamenlijke pot. Het voordeel is de lage instapdrempel en geen medische keuring. Het nadeel is dat de uitkering beperkt is in hoogte en duur (maximaal 24 maanden) en dat de pot leeg kan raken als meerdere deelnemers tegelijk ziek zijn. Een broodfonds is geen vervanging van een volwaardige AOV, maar wel een betaalbaar vangnet voor de korte termijn.
Wat is de BAZ en wanneer wordt die ingevoerd?
De BAZ (Basisverzekering Arbeidsongeschiktheid Zelfstandigen) is een wetsvoorstel dat minister Aartsen op 23 maart 2026 indiende bij de Tweede Kamer. Het gaat om een verplichte, publieke arbeidsongeschiktheidsverzekering voor alle zzp’ers in Nederland. De premie bedraagt 5,4 procent van de winst met een maximum van circa 177 euro per maand in 2026. Zzp’ers met een private AOV kunnen zich afmelden via een opt-out. De verwachting is dat de BAZ niet voor 2030 ingaat, omdat het wetsvoorstel nog door beide kamers moet worden behandeld.
Tekst geoptimaliseerd in mei 2026.
