Jarenlang gold de collectieve zorgverzekering als een van de makkelijkste manieren om te besparen op je zorgkosten. Je sloot je aan bij het pakket van je werkgever of vakbond, en je kreeg automatisch korting op de premie. Die tijd is grotendeels voorbij. Sinds 2020 gold er al een wettelijk maximum van 5 procent op de basisverzekering, en per 2023 is die korting voor de basisverzekering volledig afgeschaft door de wetgever. Wat houdt dat in voor jou als werknemer, ambtenaar of vakbondslid in 2026?
In dit stuk leggen we stap voor stap uit hoe de afbouw van de collectiviteitskorting is verlopen, welke voordelen collectieven in 2026 nog wél bieden, welke grote collectieven zoals IZA, IZZ, Univé en FBTO momenteel nog actief zijn, en wat je kunt doen als je collectief ophoudt te bestaan of wegvalt na een baanwisseling.
Van 10 procent naar 5 procent: de afbouw tot 2020
Tot 2020 mochten zorgverzekeraars bij collectieven een korting van maximaal 10 procent op de basisverzekering aanbieden. Die ruimte werd door veel werkgevers en brancheverenigingen ten volle benut. Een werknemer met een basisverzekering van destijds circa 120 euro per maand kon zo’n 12 euro per maand besparen, wat op jaarbasis neerkomt op bijna 145 euro.
Het kabinet vond de regeling echter problematisch. Critici — waaronder de Autoriteit Consument & Markt — wezen er al jaren op dat de korting een sigaar uit eigen doos was: verzekeraars compenseerden het kortingsverlies door de basisprijs voor iedereen iets te verhogen. Per 1 januari 2020 werd het wettelijk maximum dan ook gehalveerd naar 5 procent. Dat leverde een besparing op van maximaal 7 à 8 euro per maand bij een gemiddelde premie, maar het signaal was duidelijk: de politiek wilde komaf maken met collectiviteitskorting op de basisverzekering.
2023: de definitieve afschaffing op de basisverzekering
Het meest ingrijpende moment volgde per 1 januari 2023. Vanaf dat moment is het zorgverzekeraars verboden om nog korting te geven op de premie van de basisverzekering, ongeacht de grootte of aard van het collectief. De maatregel vloeide voort uit de Wet versterking eigen kracht, die beoogde de zorgpremie voor iedere Nederlander gelijk te trekken ongeacht werkgeverssituatie of lidmaatschap. De Rijksoverheid bevestigt op haar website dat er per 2023 geen collectiviteitskorting meer mag worden gegeven op de basisverzekering.
De afschaffing gold voor álle vormen van collectieven: werkgeverscollectieven, vakbondscollectieven, brancheverenigingscollectieven en gemeentelijke collectieven voor mensen met een laag inkomen. Wettelijk is er geen onderscheid. De bedoeling is dat iedereen dezelfde basisprijs betaalt, en dat de concurrentie tussen verzekeraars plaatsvindt op zorgkwaliteit en aanvullende dekking — niet op kortingen die feitelijk al in de basisprijs zijn verdisconteerd.
Wat is in 2026 nog wel mogelijk bij een collectief?
Al betekent de afschaffing van de korting op de basisverzekering niet dat collectieven zinloos zijn geworden. In 2026 bieden ze drie concrete voordelen die individuele verzekerden niet of moeilijker kunnen krijgen:
- Korting op de aanvullende verzekering. Op aanvullende pakketten — denk aan tandheelkunde, fysiotherapie of brillen — mag de verzekeraar nog steeds een collectiviteitskorting verlenen. IZA biedt haar collectieve leden bijvoorbeeld een korting van 20 procent op de aanvullende verzekering. Univé hanteert afhankelijk van het collectief kortingen van 5 tot 10 procent op aanvullend pakket.
- Lagere eigen risico-optie met compensatie. Sommige collectieven bieden een vaste tegemoetkoming als je kiest voor een hoger vrijwillig eigen risico. IZA vergoedt via bepaalde werkgeverscontracten tot 17,50 euro per maand extra als je het eigen risico verhoogt.
- Maatwerk en extra diensten. Collectieve contracten gaan bij grote aanbieders als IZZ en IZA gepaard met gezondheidsmanagementprogramma’s, preventieprogramma’s en directe toegang tot een gezondheidscoach. Dat zijn waardevolle extraatjes die buiten het collectief niet beschikbaar zijn.
Met andere woorden: de financiële meerwaarde van een collectief zit in 2026 primair in de aanvullende verzekering, niet meer in de basisverzekering. Of dat voordeel groot genoeg is, hangt af van wat jij aanvullend verzekerd wil hebben en hoe intensief je die zorg gebruikt.
Grote collectieven in 2026: IZA, IZZ, Univé en FBTO
Ondanks de gewijzigde regels zijn er in Nederland nog altijd grote, actieve collectieven die voor flinke groepen werknemers de norm zijn. Hieronder de bekendste:
| Collectief | Doelgroep | Verzekeraar | Voordeel aanvullend 2026 |
|---|---|---|---|
| IZA | Gemeenteambtenaren, provincies, waterschappen | VGZ | Tot 20% korting op aanvullend pakket |
| IZZ | Zorgmedewerkers (ziekenhuizen, thuiszorg, GGZ) | VGZ | Zorgspecifieke aanvulling + korting aanvullend |
| Univé | Leden van Univé-coöperatie, diverse werkgevers | Univé | 5–10% op aanvullend, ledenvoordelen |
| FBTO | Particulieren en werkgevers via FBTO-collectief | Achmea / FBTO | Collectiviteitskorting op aanvullend |
Het VNG-collectief (Vereniging van Nederlandse Gemeenten) is voor gemeenteambtenaren het bekendst. De VNG heeft voor 2026 een nieuw contract afgesloten met CZ en IZA. Alle Nederlandse gemeenten — met uitzondering van Amsterdam en Den Haag — kunnen van dit collectief gebruikmaken. Medewerkers van provincies, waterschappen, veiligheidsregio’s en gemeenschappelijke regelingen zijn eveneens welkom. Premies voor het VNG-collectief 2026 zijn gepubliceerd op de website van de VNG.
Gemeenten en bijzondere doelgroepen: de sociale collectieven
Los van werkgeverscollectieven bestaan er ook gemeentelijke collectieven voor inwoners met een laag inkomen of een bijstandsuitkering. Gemeenten als Amsterdam, Rotterdam en Utrecht bieden in samenwerking met één of meerdere verzekeraars een collectief pakket aan waarbij de gemeente een extra bijdrage doet bovenop de zorgtoeslag. Formeel gaat het hier niet om een korting op de basisverzekering, maar om een subsidie van de gemeente die de netto premiedruk verlaagt.
De Rijksoverheid en de Consumentenbond raden mensen met een laag inkomen aan altijd te controleren of hun gemeente een dergelijk collectief aanbiedt voordat ze kiezen voor een reguliere individuele verzekering. De gemeente Amsterdam heeft hierover een eigen informatiepagina voor mensen met een laag inkomen.
Wat te doen na een baanwisseling of opzegging van het collectief?
Als je van baan wisselt of als je werkgever besluit het collectief stop te zetten, sta je voor een keuze. Een paar concrete handvatten:
- Tussentijds overstappen mag niet. Je kunt tijdens het lopende jaar niet zomaar overstappen naar een andere verzekeraar. Je basisverzekering wordt bij een baanwisseling automatisch omgezet van collectief naar individueel bij dezelfde verzekeraar — je hoeft zelf niets te doen en je bent gewoon doorlopend verzekerd.
- Per 1 januari wel overstappen. Van 12 november tot en met 31 december heb je de jaarlijkse overstapperiode. Je zegt je huidige verzekering op vóór 1 januari en sluit een nieuwe aan vóór 1 februari, met terugwerkende kracht per 1 januari.
- Vergelijk altijd de aanvullende dekking. Nu de basisverzekering overal gelijk is qua premie (geen korting meer), draait de keuze voor een collectief volledig om de aanvullende pakketten. Gebruik de vergelijkingstool van de Consumentenbond of bekijk de onafhankelijke informatie op Nibud.nl om te berekenen of aanvullend verzekerd zijn loont voor jouw situatie.
- Zorgtoeslag niet vergeten. Als je minder verdient dan de inkomensgrens, heb je recht op zorgtoeslag. Die verlaagt je netto premie aanzienlijk, los van welk collectief of welke verzekeraar je kiest. Controleer je recht op rijksoverheid.nl.
Wil je weten welke zorgverzekering nu de beste prijs-kwaliteitsverhouding biedt, kijk dan ook naar onze vergelijkingen in de categorie premies & fiscale aftrek. Daar vind je een actueel overzicht van premieverschillen en kortingsopties voor 2026.
Is een collectief in 2026 nog de moeite waard?
Het antwoord is: het hangt er sterk van af. Voor mensen die veel gebruik maken van aanvullende zorg — tandheelkunde, fysiotherapie of een bril — kan de korting op het aanvullende pakket nog altijd honderden euro’s per jaar schelen. IZA’s 20 procent korting op de aanvullende premie is niet niks als je een uitgebreid tandartspakket afsluit van 25 euro per maand; dat scheelt dan 60 euro per jaar. Voor iemand die alleen de basisverzekering nodig heeft en nooit aanvullend verzekerd wil zijn, is het collectief in 2026 feitelijk waardeloos geworden op het punt van premiekorting.
De trend is duidelijk: de wetgever heeft de collectiviteitskorting op de basisverzekering definitief begraven, en er zijn geen signalen dat dit voor 2027 of later zou veranderen. De toegevoegde waarde van een collectief ligt nu in de aanvullende pakketten, de extra diensten en — voor gemeenteambtenaren en zorgmedewerkers — de specifieke dekkingsopties die bij hun arbeidsomstandigheden passen. Ben je niet zeker wat voor jou de slimste keuze is, schakel dan een onafhankelijk verzekeringsadviseur in of gebruik de keuzehulp van het Nibud. Zo weet je zeker dat je in 2026 niet meer betaalt dan nodig — collectief of niet.
Veelgestelde vragen
Mag een werkgever in 2026 nog korting geven op de basisverzekering?
Nee. Sinds 1 januari 2023 is het wettelijk verboden om korting te geven op de premie van de basisverzekering, ook via een werkgevers- of verenigingscollectief. De wet staat alleen nog kortingen toe op aanvullende verzekeringen. Werkgevers mogen wel een bijdrage in de premie geven als arbeidsvoorwaarde, maar dat is iets anders dan een collectiviteitskorting op de basisprijs.
Wat was het maximumpercentage dat vóór 2023 gold?
Tot en met 2019 mochten verzekeraars een korting van maximaal 10 procent geven op de basisverzekering. Per 1 januari 2020 werd dit wettelijk maximum verlaagd naar 5 procent. Drie jaar later, per 2023, is de maatregel definitief gemaakt: geen enkele korting meer op de basisverzekering, ongeacht de grootte van het collectief. De afbouw verliep dus in twee stappen: van 10% naar 5% in 2020, en van 5% naar 0% in 2023.
Kan ik midden in het jaar overstappen als mijn werkgever het collectief stopt?
Tussentijds overstappen naar een andere verzekeraar is in principe niet mogelijk. Als je werkgever het collectief stopzet, wordt jouw polis automatisch omgezet van een collectieve naar een individuele polis bij dezelfde verzekeraar. Je blijft gewoon verzekerd. Wil je naar een andere verzekeraar, dan moet je wachten tot de jaarlijkse overstapperiode (12 november – 31 december) en per 1 januari overstappen.
Voor wie is het IZA-collectief bedoeld?
IZA is de collectieve zorgverzekeraar voor de publieke sector. Je kunt er als medewerker bij terecht als je werkt voor een Nederlandse gemeente (Amsterdam en Den Haag uitgezonderd), een provincie, een waterschap, een veiligheidsregio of een gemeenschappelijke regeling. IZA valt onder VGZ en biedt in 2026 een korting van 20 procent op aanvullende pakketten. De VNG heeft voor 2026 een nieuw collectief contract afgesloten met zowel IZA als CZ.
Wat zijn de alternatieven als ik geen collectief meer heb?
Zonder collectief kies je een individuele basisverzekering. Omdat alle verzekeraars dezelfde wettelijke basisverzekering aanbieden, is de premie het voornaamste onderscheid — en door de afschaffing van de collectiviteitskorting zijn die premies voor iedereen gelijkgetrokken. Je alternatieve voordelen: kies zelf de verzekeraar met de beste aanvullende dekking voor jouw situatie, controleer of je recht hebt op zorgtoeslag, en overweeg een hoger vrijwillig eigen risico (tot 500 euro) om op de maandpremie te besparen.
Geeft FBTO nog collectiviteitskorting?
FBTO, onderdeel van Achmea, biedt via werkgevers- en verenigingscollectieven nog kortingen aan op aanvullende pakketten. Op de basisverzekering mag ook FBTO per wet geen korting geven. Hoeveel korting je krijgt op het aanvullend pakket hangt af van het specifieke collectiefcontract dat jouw werkgever of vereniging met FBTO heeft afgesloten. Informeer bij je werkgever of HR-afdeling wat de actuele voorwaarden zijn voor 2026.
Tekst geoptimaliseerd in mei 2026.
