Het nieuwe pensioenstelsel is er. Vanaf 1 januari 2026 zijn miljoenen Nederlandse werknemers overgegaan naar de regels van de Wet toekomst pensioenen (Wtp). Wat minder aandacht krijgt in al het pensioengeweld, is hoe die wet uitpakt voor arbeidsongeschiktheid: voor de premievrijstelling in je pensioenregeling, voor het arbeidsongeschiktheidspensioen (AOP) bij je pensioenfonds, en voor je eigen arbeidsongeschiktheidsverzekering (AOV) als zelfstandige of aanvullende verzekering als werknemer.
De Wtp verandert meer dan alleen hoe je pensioenpot wordt gevuld. Ze beïnvloedt ook de manier waarop het risico van langdurige ziekte of arbeidsongeschiktheid wordt gedekt, gedeeld en gefinancierd. Of je nu werknemer bent bij een groot bedrijf, ZZP’er, of DGA: je hebt er mee te maken. In dit artikel lees je precies wat er verandert, wat het voor jouw inkomensbescherming betekent en waar je op moet letten.
Wat is de Wet toekomst pensioenen eigenlijk?
De Wet toekomst pensioenen verving per 1 juli 2023 de oude Pensioenwet op de cruciale punten. Het stelsel schakelt over van een systeem met vaste pensioentoezeggingen (defined benefit) naar een systeem met vaste premies en variabele uitkomsten (defined contribution). Simpeler gezegd: je werkgever en pensioenfonds beloven je niet langer een vaste maandelijkse uitkering op je 67e, maar ze storten wel iedere maand een vaste premie in jouw persoonlijke pensioenpotje. Hoe groot dat potje uiteindelijk is, hangt af van beleggingsrendementen.
Pensioenfondsen hadden tot uiterlijk 1 januari 2028 de tijd om hun regelingen aan te passen, maar grote fondsen als PFZW en ABP zijn al per 1 januari 2026 overgegaan. Voor de deelnemers van PFZW betekende dit concreet dat hun AOP en de premievrije pensioenopbouw bij arbeidsongeschiktheid in een nieuw jasje zijn gegoten. Basisprincipe blijft: wie arbeidsongeschikt raakt, bouwt gewoon pensioen op alsof de arbeidsongeschiktheid er niet was. De premie wordt dan betaald vanuit een collectieve pot.
Het arbeidsongeschiktheidspensioen (AOP) onder de Wtp
Veel mensen weten niet dat hun pensioenfonds naast ouderdomspensioen ook een arbeidsongeschiktheidspensioen (AOP) uitkeert. Dit is een maandelijkse uitkering die je ontvangt als je langdurig ziek of arbeidsongeschikt bent, bovenop wat je van het UWV krijgt via WIA of WAO. Onder de Wtp is het AOP als product niet verdwenen, maar de manier waarop het wordt gefinancierd en gevarieerd kan veranderen.
Bij de overgang naar de solidaire of flexibele premieregeling kunnen pensioenfondsen kiezen hoe ze het AOP-risico opvangen. In de solidaire premieregeling wordt het risico collectief gedeeld: er wordt een collectieve buffer aangehouden, gevoed door risicopremies van alle deelnemers, waaruit de uitkering bij arbeidsongeschiktheid wordt betaald. In de flexibele premieregeling is er meer individuele keuzevrijheid, maar is de collectieve risicodeling beperkter. Hier kan het AOP apart worden herverzekerd bij een verzekeraar.
Concreet gevolg voor deelnemers van PFZW: vanaf 1 januari 2026 is het arbeidsongeschiktheidspensioen variabel geworden. De hoogte kan jaarlijks op of neer gaan, afhankelijk van de beleggingsresultaten van het fonds. Wie al een AOP-uitkering ontving vóór de overgang, behoudt vooralsnog zijn bestaande uitkering op het oude niveau. Wijzigingen in je arbeidsongeschiktheidspercentage konden vanwege de transitie tijdelijk niet worden verwerkt, maar zijn later met terugwerkende kracht afgehandeld.
Premievrijstelling bij arbeidsongeschiktheid: hoe werkt het nu?
Een van de meest waardevolle onderdelen van een pensioenregeling is de premievrijstelling bij arbeidsongeschiktheid. Dit betekent: als je ziek of arbeidsongeschikt wordt, hoeft jouw werkgever de pensioenpremie niet meer te betalen, maar bouw je wél gewoon pensioen op. De premie wordt dan betaald door het pensioenfonds of de verzekeraar die het risico draagt.
Onder de Wtp blijft premievrijstelling bij arbeidsongeschiktheid mogelijk, maar de uitwerking verschilt per type regeling. In de solidaire premieregeling kan het pensioenfonds dit risico zelf dragen via een interne buffer. Het fonds houdt hiervoor een voorziening aan die wordt gevoed door collectieve risicopremies. Wordt iemand arbeidsongeschikt, dan wordt de gemiste premie vanuit deze voorziening doorbetaald in het persoonlijke pensioenpotje van de betreffende deelnemer.
In de flexibele premieregeling is premievrijstelling minder eenvoudig in te passen in het solidaire model. Werkgevers en pensioenfondsen kunnen ervoor kiezen dit risico te herverzekeren bij een externe verzekeraar. De kosten hiervan worden dan als aparte risicopremie in rekening gebracht. Let op: als jouw werkgever overstapt van een solidaire naar een flexibele regeling, kan het zijn dat de premievrijstelling op een andere manier is georganiseerd dan je gewend was. Vraag je werkgever of pensioenfonds expliciet naar de dekking.
Wat betekent de Wtp voor jouw AOV als ZZP’er of werknemer?
Voor zelfstandigen zonder personeel (ZZP’ers) staat de Wtp los van de eigen AOV, maar de context rondom arbeidsongeschiktheid is in 2026 relevanter dan ooit. Het kabinet heeft de verplichte AOV voor ZZP’ers opnieuw aangekondigd, waarbij de implementatie gekoppeld is aan de bredere Zelfstandigenwet. De bruto premie bedraagt 5,4% van de winst, met een maximum van 171 euro per maand. De peildatum voor de exacte invoering ligt ergens in 2026, maar de richting is duidelijk: wie als ZZP’er werkt zonder inkomensbescherming loopt straks een wettelijk risico.
Voor werknemers met een pensioenregeling geldt dat de AOV als aanvulling op het AOP nog steeds relevant is. Het AOP dekt namelijk lang niet altijd het volledige inkomensgat. Het WIA-gat — het verschil tussen de WIA-uitkering en je laatste salaris — kan oplopen tot duizenden euro’s per maand. Een aanvullende arbeidsongeschiktheidsverzekering dekt dat gat. Onder de Wtp wordt het inkomensgat bij arbeidsongeschiktheid voor sommigen groter, omdat de pensioenopbouw variabel is geworden en het verwachte pensioen minder zeker is dan voorheen.
Kijk je naar het totaalplaatje: WIA + AOP + eventuele AOV, dan geldt de vuistregel dat je minstens 70% van je bruto laatste salaris wilt afdekken. Is dat niet het geval, dan is een aanvullende verzekering verstandig. Vergelijk regelmatig op Consumentenbond.nl welke aanbieders scherp geprijsd zijn voor jouw situatie.
Solidaire vs. flexibele premieregeling: de impact op arbeidsongeschiktheidsdekking
De keuze tussen de solidaire en de flexibele premieregeling heeft directe gevolgen voor hoe arbeidsongeschiktheid is afgedekt in je pensioenregeling. Hieronder een overzicht:
| Aspect | Solidaire premieregeling | Flexibele premieregeling |
|---|---|---|
| Risicodeling AOP | Collectief, via fonds | Individueel of herverzekerd |
| Premievrijstelling AO | Via collectieve buffer | Via externe verzekeraar |
| Hoogte AOP | Variabel (beleggingsafhankelijk) | Variabel (individueel) |
| Zekerheid uitkering | Meer collectieve zekerheid | Minder zekerheid, meer keuze |
| Overgangsdeadline | Uiterlijk 1 januari 2028 | Uiterlijk 1 januari 2028 |
Werkgevers die voor de flexibele premieregeling kiezen en progressieve premies willen handhaven, moeten dit vóór 1 januari 2027 vastleggen, want daarna is deze combinatie niet meer mogelijk in een solidaire regeling. Dit is een technisch detail dat vooral voor HR-afdelingen en adviseurs relevant is, maar indirect ook jou als werknemer raakt: het bepaalt hoeveel zekerheid je hebt bij arbeidsongeschiktheid.
Wat moet je nú concreet doen?
Nu de grote pensioenfondsen zijn overgestapt, is het slim om je eigen situatie te checken. Doe dit stap voor stap:
- Controleer je Uniform Pensioenoverzicht (UPO). In het transitiejaar 2026 ontvang je mogelijk een speciaal Transitie-UPO. Lees dit aandachtig: het laat zien hoe je AOP en premievrijstelling zijn geregeld onder de nieuwe regeling.
- Bereken je inkomensgat bij arbeidsongeschiktheid. Gebruik de rekentool op Nibud.nl of vraag je verzekeringsadviseur om een doorrekening. WIA + AOP = hoeveel? Wat blijft over als je niet meer kunt werken?
- Bekijk of je aanvullende AOV nodig hebt. Zit er een gat? Dan is een aanvullende arbeidsongeschiktheidsverzekering verstandig. Laat je adviseren door een onafhankelijk adviseur die is geregistreerd bij de AFM.
- Ben je ZZP’er? Sluit vóór de peildatum van de verplichte AOV een eigen verzekering af. Wacht niet tot de verplichting er is, want verzekeringsmaatschappijen hanteren doorgaans een wachttijd van 30 tot 90 dagen.
De Wtp heeft de pensioensector ingrijpend veranderd, maar het goede nieuws is: de bescherming bij arbeidsongeschiktheid is er nog. Ze ziet er alleen anders uit. Door je eigen situatie goed in kaart te brengen en waar nodig aan te vullen met een levensverzekering of AOV, sta je stevig. Doe dat nu, voordat je ernaar kijkt op het moment dat het al te laat is.
Veelgestelde vragen
Verdwijnt mijn arbeidsongeschiktheidspensioen door de Wtp?
Nee. Het arbeidsongeschiktheidspensioen (AOP) verdwijnt niet door de Wet toekomst pensioenen. Wel verandert de manier waarop het wordt gefinancierd en hoe variabel de uitkering is. Bij grote fondsen zoals PFZW is het AOP per 1 januari 2026 variabel geworden, wat betekent dat de hoogte jaarlijks kan wijzigen op basis van beleggingsresultaten. Als je al een AOP-uitkering ontvangt, verandert er op korte termijn weinig voor jou, maar het is verstandig om de jaarlijkse actualisatie te volgen.
Geldt premievrijstelling bij arbeidsongeschiktheid nog steeds onder de nieuwe pensioenregeling?
Ja. Premievrijstelling bij arbeidsongeschiktheid blijft bestaan onder de Wtp. Zowel in de solidaire als in de flexibele premieregeling kan worden geregeld dat je pensioenopbouw doorloopt als je arbeidsongeschikt raakt, zonder dat jij of je werkgever premie hoeft te betalen. De manier waarop dit risico wordt gedragen verschilt wel: in de solidaire regeling collectief via een fondsbuffer, in de flexibele regeling via een externe herverzekeraar. Controleer je nieuwe pensioenreglement om te zien hoe dit voor jou is geregeld.
Wat is het verschil tussen AOP en AOV?
Het arbeidsongeschiktheidspensioen (AOP) is een aanvullende uitkering vanuit je pensioenfonds als je langdurig arbeidsongeschikt bent. Het is een collectieve regeling waar je werkgever aan bijdraagt. Een arbeidsongeschiktheidsverzekering (AOV) is een individuele verzekering die je zelf afsluit om het inkomensgat dat overblijft na WIA en AOP te dichten. Voor ZZP’ers is de AOV de enige vorm van inkomensprotectie bij arbeidsongeschiktheid, omdat zij geen pensioenfondsregeling hebben.
Moet ik als ZZP’er in 2026 al een verplichte AOV hebben?
Nog niet verplicht, maar de verplichting komt eraan. Het kabinet heeft de verplichte AOV voor zelfstandigen gekoppeld aan de Zelfstandigenwet, met een verwachte invoering die richting 2030 wordt gesteld. Wel geldt dat wie op de peildatum al een gelijkwaardige verzekering heeft, buiten de verplichte regeling kan vallen. De bruto premie voor de collectieve variant bedraagt 5,4% van de winst met een maximum van 171 euro per maand. Het loont om nu al een marktconforme AOV af te sluiten, voordat acceptatiecriteria mogelijk strenger worden.
Wat betekent de Wtp voor mijn lopende AOV-polis?
Een lopende AOV-polis wordt niet direct geraakt door de Wet toekomst pensioenen. De Wtp regelt het tweede pijler-pensioen (collectief via de werkgever), terwijl een AOV een individuele verzekeringsovereenkomst is die valt onder de Wet financieel toezicht (Wft). Wel is het verstandig je totale inkomensplaatje opnieuw te laten doorrekenen, nu je AOP of premievrijstelling bij arbeidsongeschiktheid onder een nieuw stelsel valt. Soms kan een bestaande AOV worden verlaagd als het AOP meer dekt, of omgekeerd.
Tekst geoptimaliseerd in mei 2026.
