Je sluit een overlijdensrisicoverzekering af zodat je partner of kinderen financieel beschermd zijn als jij er niet meer bent. Maar wat veel mensen niet weten: die uitkering kan alsnog in de erfbelasting belanden, tenzij je de polis op de juiste manier opzet. In 2026 gelden er hogere vrijstellingen dan vorig jaar, maar de basisregel blijft onveranderd — wie de premie betaalt, bepaalt of er belasting over de uitkering verschuldigd is.
De erfbelasting is in Nederland progressief: over de eerste schijf (tot circa 138.642 euro boven de vrijstelling) betaalt een kind 10%, daarboven 20%. Voor een partner liggen de tarieven gelijk, maar de vrijstelling is zo hoog dat de meeste partners er simpelweg niet aan toekomen. Toch zijn er scenario’s — samengestelde gezinnen, hogere vermogens, ongehuwd samenwonenden — waarbij een slecht gestructureerde levensverzekering duizenden euro belasting extra kost. Dit artikel legt uit hoe je dat voorkomt.
Erfbelasting in 2026: de vrijstellingen op een rij
De vrijstellingen voor de erfbelasting worden jaarlijks geindexeerd. In 2026 gelden de volgende bedragen, vastgesteld door de Belastingdienst:
| Erfgenaam | Vrijstelling 2026 |
|---|---|
| Partner (gehuwd of geregistreerd) | 828.035 euro |
| Kind of kleinkind | 26.230 euro |
| Kind met een beperking | 78.671 euro |
| Ouders (gezamenlijk) | 62.110 euro |
| Overige verkrijgers | 2.658 euro |
De partnervrijstelling van ruim 828.000 euro is voor de meeste stellen hoog genoeg om de gehele nalatenschap belastingvrij over te dragen. Maar let op: ongehuwd samenwonenden moeten aan strikte voorwaarden voldoen. Je hebt een notarieel samenlevingscontract nodig en je moet minimaal zes maanden aaneengesloten hebben samengewoond om als fiscale partners te worden aangemerkt. Zonder die akte val je terug op de restcategorie van 2.658 euro vrijstelling — en dat scheelt enorm.
Meer over de vrijstellingen lees je rechtstreeks bij de Belastingdienst.
Wanneer valt een levensverzekering in de nalatenschap?
Een levensverzekering is juridisch geen erfenis — de uitkering vloeit voort uit een verzekeringscontract, niet uit de nalatenschap zelf. Maar de Belastingdienst kijkt naar wie de premies heeft betaald. De hoofdregel is simpel: als de overledene de premies heeft betaald (of er fiscaal aansprakelijk voor was), telt de uitkering mee als verkrijging uit nalatenschap en is er erfbelasting over verschuldigd boven de vrijstelling.
Heeft de begunstigde — zeg je partner of je kind — de premies zelf betaald uit eigen middelen, dan valt de uitkering buiten de nalatenschap en is er geen erfbelasting. Dit is het vertrekpunt voor alle belastingbesparende constructies rond levensverzekeringen.
Een uitzondering geldt voor nabestaandenpensioenen en nabestaandenlijfrentes die via een werkgever lopen: die zijn doorgaans vrijgesteld van erfbelasting. Wel wordt de helft van de kapitaalwaarde in mindering gebracht op de partnervrijstelling van 828.035 euro — iets om rekening mee te houden bij hogere pensioenopbouw.
Kruislings tekenen: de meest gebruikte constructie
De bekendste manier om erfbelasting op een overlijdensrisicoverzekering (ORV) te vermijden, is kruislings tekenen. Hierbij sluiten twee partners elk een aparte polis af waarbij ze elkaars leven verzekeren:
- Partner A is verzekeringnemer en premiebetaler op het leven van partner B, met partner A als begunstigde.
- Partner B is verzekeringnemer en premiebetaler op het leven van partner A, met partner B als begunstigde.
Overlijdt partner B, dan keert de polis van partner A uit — en die uitkering valt buiten de nalatenschap van partner B, want partner A heeft de premies betaald. Geen erfbelasting over de verzekeringsuitkering, ongeacht de hoogte van het bedrag.
Cruciaal aandachtspunt: de premie moet echt ten laste komen van het eigen vermogen van de verzekeringnemer. Ben je in algehele gemeenschap van goederen gehuwd (de situatie die geldt bij huwelijken gesloten voor 1 januari 2018 waarbij geen huwelijkse voorwaarden zijn opgesteld), dan is er maar een gezamenlijke pot — en dan werkt kruislings tekenen fiscaal niet. De Belastingdienst beschouwt de premie dan toch als betaald door de gemeenschap, en daarmee deels door de overledene.
Bij beperkte gemeenschap van goederen (het standaard stelsel voor huwelijken na 1 januari 2018) en bij samenwoners met een samenlevingscontract werkt de constructie doorgaans wel. Laat je hierover adviseren door een financieel planner of notaris — de details bepalen of de belastingbesparing ook daadwerkelijk standhoudt.
Premiesplitsing: alternatief bij een bestaande gezamenlijke polis
Heb je al een gezamenlijke ORV afgesloten waarbij jullie beiden verzekeringnemer zijn en de premie gezamenlijk betalen? Dan kun je overstappen op premiesplitsing. Bij premiesplitsing wordt de totale premie gesplitst in twee afzonderlijke delen: elk van jullie betaalt alleen het deel dat betrekking heeft op het eigen risico (de kans dat de ander overlijdt terwijl jij de begunstigde bent).
Dit is iets administratief complexer dan kruislings tekenen, maar biedt hetzelfde fiscale voordeel: de uitkering valt buiten de nalatenschap van de overledene, omdat de begunstigde aantoonbaar zijn of haar eigen premiedeel heeft betaald. Verzekeraars zoals Centraal Beheer en Nationale-Nederlanden bieden dit expliciet aan; vraag bij je eigen verzekeraar naar de mogelijkheden.
Belangrijk: leg de premiesplitsing vast in het verzekeringscontract en betaal elk via een eigen bankrekening. Een gezamenlijke rekening waarbij allebei storten werkt niet — de Belastingdienst moet kunnen vaststellen wie precies welk bedrag heeft betaald.
Levensverzekering en schenkbelasting: oppassen bij verpanding
Sommige levensverzekeringen worden verpand als zekerheid voor een hypotheek of zakelijk krediet. Bij verpanding draag je bepaalde rechten op de polis over aan de geldverstrekker. Dit kan gevolgen hebben voor de fiscale kwalificatie. Wordt een verpande polis later vrijgegeven en gaat de waarde naar de nabestaanden, dan kan de Belastingdienst dit beschouwen als een schenking of als onderdeel van de nalatenschap. Laat de structuur van verpande polissen altijd toetsen door een adviseur.
Schenkbelasting speelt ook een rol als je tijdens je leven vermogen wilt overdragen. In 2026 kun je een kind jaarlijks 6.908 euro belastingvrij schenken. Eenmalig mag je een kind tussen de 18 en 40 jaar 33.129 euro belastingvrij geven (of 69.009 euro voor een dure studie). De verhoogde vrijstelling voor de eigen woning (de vroegere jubelton) is al enkele jaren afgeschaft — die optie bestaat in 2026 niet meer.
Door slim te schenken gedurende je leven verklein je de uiteindelijke nalatenschap en daarmee de erfbelastinggrondslag. Een combinatie van jaarlijkse schenkingen en een goed gestructureerde levensverzekering is voor veel families de meest effectieve aanpak.
Kinderen als begunstigde: hoe pak je dat aan?
Wil je een kind als begunstigde van een levensverzekering aanwijzen, dan gelden dezelfde regels: betaalt de overledene de premie, dan is de uitkering belast boven de kindvrijstelling van 26.230 euro (2026). Bij een uitkering van bijvoorbeeld 200.000 euro betekent dat een belastbare verkrijging van bijna 174.000 euro — waarover het kind 10% (tot 138.642 euro) en 20% (over het meerdere) erfbelasting verschuldigd is. Dat loopt al snel op naar ruim 20.000 euro belasting.
Wat wel kan: het kind de premies financieren via jaarlijkse schenkingen binnen de vrijstelling, waarbij het kind aantoonbaar vanuit eigen middelen betaalt. Dit vereist nauwkeurige administratie en bij voorkeur een notariele vastlegging. Een alternatief is een overlijdensverzekering die uitkeert aan de erfgenamen als geheel, gecombineerd met een testament dat de verdeling bepaalt.
De Consumentenbond biedt een goed startpunt voor het vergelijken van de regels rond erven en schenken. Voor gepersonaliseerd advies is een gecertificeerd financieel planner (CFP) of een notaris de aangewezen partij.
Wat verandert er in 2026?
Het kabinet heeft via het Belastingplan 2026 plannen aangekondigd om de erf- en schenkbelasting op termijn aan te passen. Concreet gaat het om een verruiming van de jaarlijkse schenkingsvrijstelling voor kinderen en een discussie over de tariefstructuur. Definitieve aanvullende wetswijzigingen zijn op het moment van schrijven nog niet van kracht — volg de Rijksoverheid voor actuele informatie.
Wat per 1 januari 2026 wel van kracht is: de geindexeerde vrijstellingsbedragen zoals hierboven vermeld. De tarieven (10% en 20% voor partners en kinderen, 18% en 36% voor overige verkrijgers) zijn ongewijzigd gebleven. De schijfgrens ligt in 2026 op 138.642 euro. Voor wie een bestaande levensverzekering heeft, is dit een goed moment om de begunstiging en de premiebetaler te laten checken. Zeker als je huwelijkse situatie is gewijzigd, je recent bent gaan samenwonen of als de polis al meer dan vijf jaar oud is zonder tussentijdse controle.
Intern op verzekering.veel.nl vind je meer informatie over levensverzekeringen en overlijdensrisicoverzekeringen en over fiscale aftrekmogelijkheden voor verzekeringspremies. Een goede levensverzekering is meer dan een maandelijkse premie — het is een juridisch instrument dat je bewust moet inrichten. Wie dat tijdig doet, geeft zijn nabestaanden niet alleen financiele zekerheid, maar bespaart hen ook een onnodige belastingaanslag op een van de moeilijkste momenten in hun leven.
Veelgestelde vragen
Is een uitkering uit een levensverzekering altijd belast met erfbelasting?
Nee, niet altijd. Als de begunstigde zelf de premies heeft betaald — en dit aantoonbaar is via eigen bankrekeningen en contractdocumentatie — valt de uitkering buiten de nalatenschap van de overledene en is er geen erfbelasting verschuldigd. Betaalde de overledene de premies, dan telt de uitkering mee als verkrijging uit nalatenschap en gelden de normale vrijstellingen en tarieven. De kindvrijstelling bedraagt in 2026 26.230 euro, de partnervrijstelling 828.035 euro.
Wat is het verschil tussen kruislings tekenen en premiesplitsing?
Bij kruislings tekenen sluiten twee partners elk een aparte polis af op het leven van de ander, waarbij ieder zelf de premiebetaler is. Bij premiesplitsing bestaat er een gezamenlijke polis, maar wordt de premie formeel gesplitst zodat elke partner zijn eigen aandeel betaalt. Beide methoden bereiken hetzelfde fiscale doel: de uitkering valt buiten de nalatenschap van de overledene. Kruislings tekenen is administratief eenvoudiger en verdient de voorkeur bij nieuwe polissen.
Werkt kruislings tekenen ook als je in gemeenschap van goederen gehuwd bent?
Nee. Bij algehele gemeenschap van goederen — van toepassing op huwelijken gesloten voor 1 januari 2018 zonder huwelijkse voorwaarden — is er geen onderscheid tussen eigen en gemeenschappelijk vermogen. De premie wordt geacht betaald te zijn door de gemeenschap, en de Belastingdienst beschouwt de uitkering daarmee deels als afkomstig van de overledene. Overweeg in dat geval huwelijkse voorwaarden te laten opstellen door een notaris.
Hoeveel mag ik mijn kind belastingvrij schenken in 2026?
In 2026 mag je een kind jaarlijks 6.908 euro belastingvrij schenken. Eenmalig kun je een kind tussen de 18 en 40 jaar 33.129 euro belastingvrij geven, of 69.009 euro als het geld bestemd is voor een dure studie. De verhoogde vrijstelling voor de eigen woning (de zogeheten jubelton) bestaat niet meer. Schenk je meer dan de vrijstelling, dan betaalt het kind schenkbelasting: 10% over de eerste 138.642 euro boven de vrijstelling en 20% over het meerdere.
Moet een nabestaandenpensioen worden opgegeven voor de erfbelasting?
Een nabestaandenpensioen dat via een werkgever loopt is vrijgesteld van erfbelasting. Maar de helft van de kapitaalwaarde van het pensioenrecht wordt in mindering gebracht op de partnervrijstelling van 828.035 euro (2026). Voor de meeste mensen is die vrijstelling hoog genoeg dat dit geen gevolgen heeft, maar bij hogere pensioenaanspraken en een grote nalatenschap kan het relevant worden. Laat dit doorrekenen door een financieel planner of notaris.
Tekst geoptimaliseerd in mei 2026.
