Als zzp’er ben je vrij in hoe je je werk organiseert, maar die vrijheid heeft een keerzijde: de overheid vangt je niet automatisch op als je ziek wordt, een fout maakt of schade veroorzaakt. In 2026 is er precies een verzekering die de wet je oplegt: de zorgverzekering. Alles andere is vrijwillig, contractueel of op komst. Maar dat betekent niet dat je er niets mee hoeft te doen.
De komende jaren verandert er namelijk behoorlijk wat in het verzekeringslandschap voor zelfstandigen. De Wet BAZ (Basisverzekering Arbeidsongeschiktheid Zelfstandigen) ligt bij de Tweede Kamer, de Belastingdienst handhaaft de Wet DBA actief en opdrachtgevers vragen steeds vaker een bewijs van beroepsaansprakelijkheidsverzekering voordat ze een opdracht gunnen. Dit artikel legt uit wat nu precies verplicht is, wat aankomt en wat jij als zzp’er slim kunt regelen.
De zorgverzekering: de enige wettelijke plicht
De Zorgverzekeringswet verplicht iedereen die in Nederland woont of werkt een basisverzekering af te sluiten. Dat geldt ook voor zzp’ers zonder uitzondering. Betaal je geen premie, dan riskeert de zorgverzekeraar je aan te melden bij het CAK, dat vervolgens een bestuursrechtelijke premie int die beduidend hoger uitvalt dan de reguliere premie.
In 2026 bedraagt het wettelijk verplichte eigen risico 385 euro per jaar. De gemiddelde maandpremie voor een basispakket ligt rond de 145 tot 165 euro, afhankelijk van de verzekeraar en eventuele collectiviteitskortingen. Als zzp’er heb je geen werkgever die zijn deel van de inkomensafhankelijke bijdrage betaalt, maar je trekt de betaalde premies wel af als ondernemerskosten via je aangifte inkomstenbelasting, mits je winst dat toelaat. Meer over de fiscale aftrekmogelijkheden vind je in de categorie Premies en fiscale aftrek.
AOV: vrijwillig in 2026, verplicht in 2030
De arbeidsongeschiktheidsverzekering (AOV) is in 2026 nog steeds een vrije keuze voor zzp’ers, maar die situatie verandert. Het kabinet heeft in maart 2026 het wetsvoorstel Wet BAZ (Basisverzekering Arbeidsongeschiktheid Zelfstandigen) naar de Tweede Kamer gestuurd. De beoogde inwerkingtredingsdatum is 1 januari 2030, al waarschuwde de Raad van State in zijn advies dat die datum vermoedelijk niet haalbaar is gezien de capaciteitsproblemen bij de Belastingdienst en het UWV.
Wat houdt de Wet BAZ in? Iedere zzp’er die winst uit onderneming aangeeft bij de Belastingdienst wordt verplicht verzekerd. De premie bedraagt 5,4% van de jaarwinst, met een maximum van circa 177 euro per maand. De uitkering gaat in na twee jaar wachttijd en bedraagt maximaal het wettelijk minimumloon, in 2026 zo’n 2.500 euro bruto per maand op basis van een 40-urige werkweek. De dekking loopt door tot de AOW-leeftijd.
Belangrijk detail: de peildatum wordt waarschijnlijk in 2026 bepaald. Heb je op dat moment al een private AOV die aan de minimumeisen voldoet, dan mag je die behouden in plaats van in de publieke BAZ-regeling te stappen. Dat geeft je nu nog de ruimte om een polis op maat te kiezen met betere voorwaarden, hogere dekking of kortere wachttijd. Zie ook de categorie Arbeidsongeschiktheidsverzekering voor een vergelijking van private AOV-opties.
Beroepsaansprakelijkheid: niet bij wet verplicht, wel contractueel
Er bestaat geen wet die zzp’ers verplicht een beroepsaansprakelijkheidsverzekering (BAV) te hebben. Toch eist een groot deel van de opdrachtgevers dit bewijs bij het tekenen van een overeenkomst. Dat geldt zeker in de zorg, het onderwijs, de ICT-sector, juridische en financiele dienstverlening en de technische beroepen.
De reden is simpel: als jij als adviseur, ontwerper of consultant een fout maakt die de opdrachtgever schade berokkent, wil die weten dat er dekking is. Een beroepsaansprakelijkheidsverzekering vergoedt vermogensschade die voortvloeit uit beroepsfouten, nalatigheid of onjuist advies. Zonder polis ben je persoonlijk aansprakelijk, en dat kan je bedrijf en prive-vermogen raken.
Premies voor een BAV lopen sterk uiteen: een zzp-copywriter betaalt misschien 30 euro per maand, terwijl een zelfstandig juridisch adviseur al snel 100 euro of meer kwijt is. De Consumentenbond raadt aan om minimaal 500.000 euro dekking per aanspraak te nemen, maar controleer altijd of de opdrachtgever een hoger bedrag eist in het contract.
De Wet DBA: hoe zit dat in 2026?
De VAR (Verklaring Arbeidsrelatie) is al jaren afgeschaft. In de plaats ervan geldt de Wet Deregulering Beoordeling Arbeidsrelaties (DBA), die de verantwoordelijkheid voor de beoordeling van de arbeidsrelatie bij zowel opdrachtgever als zzp’er legt. De Belastingdienst handhaaft die wet per 1 januari 2025 volledig. In 2026 betekent dit concreet dat inspecteurs naheffingen kunnen opleggen als ze schijnzelfstandigheid constateren, maar ze leggen nog geen boetes op. Dat zogeheten zachte handhavingsregime loopt door tot minimaal 2027.
Modelovereenkomsten die de Belastingdienst eerder goedkeurde, mogen worden gebruikt tot en met 31 december 2029. Nieuwe modelovereenkomsten beoordeelt de Belastingdienst sinds september 2024 niet meer. Dat betekent dat je als zzp’er samen met je opdrachtgever moet zorgen dat de feitelijke samenwerking aantoont dat er sprake is van zelfstandig ondernemerschap: je werkt voor meerdere klanten, je hebt eigen materialen, je loopt echte ondernemersrisico’s.
Een goede praktische richtlijn is te vinden op Ondernemersplein.overheid.nl, het overheidsinformatiepunt voor ondernemers. De KVK biedt een gratis zelfscan aan waarmee je snel kunt checken of jouw samenwerking aan de DBA-criteria voldoet.
Overzicht: wat is verplicht en wat is sterk aan te raden
| Verzekering | Wettelijk verplicht? | Praktisch verplicht? | Status in 2026 |
|---|---|---|---|
| Zorgverzekering | Ja | Ja | Actief, eigen risico 385 euro |
| AOV / Arbeidsongeschiktheid | Nee (wel in 2030) | Sterk aanbevolen | Wet BAZ ingediend, peildatum volgt |
| Beroepsaansprakelijkheid (BAV) | Nee | Vaak contractueel verplicht | Eis groeit bij grotere opdrachtgevers |
| Aansprakelijkheidsverzekering bedrijven (AVB) | Nee | Aanbevolen | Dekt letsel- en zaakschade aan derden |
| Rechtsbijstand zakelijk | Nee | Handig bij DBA-geschillen | Opkomst door meer handhaving |
Wat doet de overheid nog meer voor zzp’ers in 2026?
Naast de Wet BAZ werkt het kabinet aan de bredere Zelfstandigenwet, die meer rechten en duidelijkheid moet geven aan de naar schatting 1,2 miljoen zelfstandigen in Nederland. Die wet moet ook de minimumtarieven voor zzp’ers regelen, al lopen de onderhandelingen over de exacte grens nog. De EU-Platformwerkers Richtlijn, die platformbedrijven als Uber en Deliveroo dwingt arbeidsrelaties anders te classificeren, heeft ook indirect effect op de positie van zzp’ers die voor platforms werken.
De Rijksoverheid publiceert de voortgang van de Wet BAZ op haar website. Het loont om de peildatum voor de BAZ in de gaten te houden: wie voor die datum een private AOV afsluit die aan de minimumcriteria voldoet, behoudt zelf de regie over zijn dekking en is niet gebonden aan de publieke basisverzekering.
Praktisch stappenplan voor zzp’ers
Als je nu als zzp’er wilt weten waar je staat, doorloop dan deze stappen. Controleer eerst of je zorgverzekering actief is en je premies betaalt. Bekijk daarna of je opdrachtgevers een beroepsaansprakelijkheidspolis als voorwaarde stellen, en zo ja: vraag de precieze dekkingseisen op. Beoordeel vervolgens je financiele buffer bij langdurige ziekte. Kun je meer dan twee jaar zonder inkomen? De meeste zzp’ers kunnen dat niet. Een private AOV met kortere wachttijd dan de twee jaar van de BAZ geeft betere bescherming.
Controleer ook of je bestaande overeenkomsten met opdrachtgevers DBA-proof zijn. Laat een modelovereenkomst juridisch toetsen als je structureel met dezelfde opdrachtgever werkt. En houd de peildatum van de Wet BAZ in de gaten, want op dat moment sluit de deur voor het zelf kiezen van betere private voorwaarden. Als je meerdere verzekeringen gaat afsluiten, vergelijk dan altijd offertes van minstens drie verzekeraars en let op de uitsluitingen, de wachttijden en de definitie van arbeidsongeschiktheid in de polisvoorwaarden. Meer vergelijkingstips vind je in de categorie Bedrijfsverzekeringen.
Uiteindelijk geldt voor zzp’ers hetzelfde als voor elk bedrijf: de risicos die je niet ziet zijn gevaarlijker dan de risicos die je weet te benoemen. Een dag ziek zijn is te overzien. Twee jaar arbeidsongeschikt zijn zonder uitkering is existentieel. De wet dwingt je pas in 2030 tot een basisoplossing, maar de markt en je eigen financiele gezondheid vragen nu al om een doordacht antwoord.
Veelgestelde vragen
Is een AOV verplicht voor zzp’ers in 2026?
Nee, een arbeidsongeschiktheidsverzekering (AOV) is in 2026 nog niet wettelijk verplicht voor zzp’ers. De Wet BAZ, die een verplichte basisverzekering arbeidsongeschiktheid invoert, is in maart 2026 naar de Tweede Kamer gestuurd maar treedt naar verwachting niet voor 2030 in werking. De Raad van State twijfelt zelfs of die datum haalbaar is. Dat neemt niet weg dat een private AOV sterk aanbevolen is: zonder inkomen bij ziekte ben je al na enkele maanden in financiele problemen.
Welke verzekering is wettelijk verplicht voor zzp’ers?
De enige wettelijk verplichte verzekering voor zzp’ers is de zorgverzekering op basis van de Zorgverzekeringswet. Iedereen die in Nederland woont of werkt, inclusief zelfstandigen, moet een basisverzekering hebben. Het wettelijk eigen risico bedraagt in 2026 385 euro. Wie geen zorgverzekering heeft, riskeert een bestuursrechtelijke premie via het CAK die hoger uitvalt dan de normale premie.
Is beroepsaansprakelijkheid verplicht voor zzp’ers?
Een beroepsaansprakelijkheidsverzekering (BAV) is niet wettelijk verplicht in Nederland. Maar in de praktijk eisen veel opdrachtgevers, zeker in de zorg, ICT, advies en techniek, dat je een geldige BAV hebt voordat ze een opdracht gunnen. Dat staat dan als contractuele eis in de opdrachtovereenkomst. Zonder polis kun je de opdracht verliezen of persoonlijk aansprakelijk worden gesteld voor beroepsfouten die financiele schade veroorzaken bij de opdrachtgever.
Wat is de Wet DBA en wat verandert er in 2026?
De Wet DBA vervangt de afgeschafte VAR en regelt hoe de arbeidsrelatie tussen een zzp’er en opdrachtgever fiscaal beoordeeld wordt. In 2026 handhaaft de Belastingdienst de wet volledig: bij schijnzelfstandigheid kunnen naheffingen volgen voor loonheffingen. Boetes worden pas later opgelegd. Modelovereenkomsten die voor september 2024 zijn goedgekeurd, mogen worden gebruikt tot eind 2029. Nieuwe modelovereenkomsten worden niet meer beoordeeld.
Wat is de peildatum van de Wet BAZ en waarom is die belangrijk?
De peildatum is het moment waarop de overheid vaststelt welke zzp’ers al een private AOV hebben die aan de minimumeisen van de Wet BAZ voldoet. Wie op de peildatum een geschikte private polis heeft, mag die behouden en hoeft niet in de publieke basisverzekering te stappen. De peildatum wordt naar verwachting in 2026 bepaald, maar is nog niet officieel bekendgemaakt. Zzp’ers die nog geen AOV hebben, doen er verstandig aan niet te wachten: een private polis biedt doorgaans betere voorwaarden dan de publieke basisvariant.
Tekst geoptimaliseerd in mei 2026.
